Kolekcja botaniczna

RYS HISTORYCZNY

Kolekcja botaniczna Instytutu Nauk Biologicznych UMCS jest jedną z 5 największych w Polsce, znajdującą się na światowej liście zielników wyszczególnionych w Index Herbariorum pod akronimem LBL (http://sweetgum.nybg.org/science/ih/). Tworzenie zbiorów zasuszonych roślin w postaci arkuszy zielnikowych zainicjował w 1945 r. prof. Józef Motyka, wybitny lichenolog, który przybył ze Lwowa, gdzie przed wojną i w czasie okupacji niemieckiej pracował na tamtejszym Uniwersytecie im. Jana Kazimierza. Profesor przywiózł ze sobą bogatą literaturę lichenologiczną oraz pełny nakład lwowskiego wydania monografii rodzaju Usnea. Dwoma latami później opiekę merytoryczną nad kolekcją sprawował prof. Dominik Fijałkowski (do 1992 r.) W latach 1992-2003 opiekę nad zasobami przejął prof. Kazimierz Karczmarz.

Dane o zielniku znajdują się w opracowaniu monograficznym charakteryzującym stan polskich zbiorów naukowych (Mirek Z. 1997. Polish Herbaria – Polish Botanical Studies. Inst. Bot. Pol. Acad. Sci., Kraków), natomiast szczegółowe dane zamieszczono w specjalnej publikacji przygotowanej przez prof. dr hab. Piotra Köhlera z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (2007), który opisał w detalach historię i zasoby naszej kolekcji, w dużej części należącej do istniejącego wówczas jeszcze Zakładu Systematyki Roślin [Köhler P., 2007. Zarys historii zielnika roślin naczyniowych Lubelszczyzny Zakładu Systematyki Roślin Instytutu Biologii UMCS w Lublinie (do 2003 r.). Kwart. Historii Nauki i Techniki. R. 52(1): 191-216]. W późniejszych czasach zgromadzone materiały zielnikowe były w składzie innych zakładów (tj. Zakładzie Botaniki i Mykologii, Zakładzie Ekologii oraz w Zakładzie Geobotaniki), a w chwili obecnej znajdują się w Katedrze Botaniki, Mykologii i Ekologii.

OPIS

Kolekcja botaniczna obejmuje rośliny naczyniowe, rośliny zarodnikowe (mchy i wątrobowce) oraz glony. Zbiory roślin naczyniowych liczą około 174 500 arkuszy. Mszaki (mchy i wątrobowce) reprezentowane są przez około 37 000 okazów. Porosty liczą ponad 136 000 arkuszy, grzyby i śluzowce ponad 30 000 okazów oraz glony obejmują ponad 2 000 alegatów. Cała kolekcja liczy około 400 000 arkuszy, kopert z okazami. Ich pełny spis będzie możliwy dopiero po skomputeryzowaniu całości zbiorów.

W Katedrze Botaniki, Mykologii i Ekologii znajduje się ikonoteka roślin wyższych, przywieziona po wojnie z Uniwersytetu im. S. Batorego w Wilnie przez Profesora Piotra Wiśniewskiego, pierwszego kierownika i założyciela jednostki. Obecnie jest to zbiór w specjalistyczny sposób zabezpieczony przez zniszczeniem. Dysponujemy także kartoteką literatury mykologicznej przygotowaną przez nestora polskich mykologów, panią Profesor Alinę Skirgiełło, która została przekazana do Zakładu przez Profesora Tomasza Majewskiego, z Katedry Fitopatologii SGGW w Warszawie.

Na szczególną uwagę zasługuję komplet materiałów zebranych podczas interdyscyplinarnych badań w ramach programu „CRYPTO” w Białowieskim Parku Narodowym, komplet danych z Międzynarodowej Powierzchni Badawczej Nr 40 BSG UW (także w BPN), komplet badań z powierzchni w lasach regla dolnego w Tatrach słowackich (tzw. kalamita), ogromne zbiory roślin z terenów takich, jak Spitsbergen, Mongolia czy Korea, a także zbiory pochodzące z wymiany z wieloma innymi krajami. Na uwagę w kolekcji mszaków zasługuje odnaleziona, zrewidowana i opracowana ostatnio kolekcja mchów i wątrobowców Antona J. Grawa badającego florę mszaków Śląska (Stebel A, Zubel R. 2018. Kolekcja mszaków A. Grawa w zielniku Zakładu Botaniki i Mykologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Fragmenta Naturae 51: 66–24). Ta cenna kolekcja powstała w latach 30. i 40. XX wieku. Nie wiadomo, w jaki sposób zielnik znalazł się w Lublinie. Niewielka część tej kolekcji znajduje się w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, a okazy które udało się odnaleźć zostały już opracowane (Stebel A., Nowak A. 2005a. The bryophyte collection in the Opole Silesia Museum in Opole. Nature Journal 38: 5–13; Stebel A., Nowak A. 2005b. Bryophytes collection in the Museum of Upper Silesia in Bytom. Nature Journal 38: 15–25). Wydaje się, że są to części jednego zielnika, gdyż okazy z Muzeum Śląska Opolskiego nie są dubletami okazów przechowywanych w Lublinie.

Drugą ważną kolekcją briologiczną, wymagającą specjalistycznego opracowania są zbiory pochodzące ze Spitsbergenu. Kolekcja obejmuje ponad 1000 alegatów. W próbach zielnikowych znajduje się od 1 do 3 gatunków. Obecnie zbiory przygotowano do rewizji taksonomicznej przez specjalistów.

Zielnik Wydziału Biologii i Biotechnologii jest liczącą się kolekcją w skali światowej, znaną wśród specjalistów reprezentujących różne dyscypliny naukowe. Zgromadzone zbiory pochodzą zarówno z wielu regionów Polski, jak też obszarów rzadko eksplorowanych na świecie (np. Spitzbergen, Mongolia), obszarów wysokogórskich (Tatry), obszarów torfowiskowych (Polesie), unikalnych obszarów leśnych (Puszcza Białowieska) i wielu innych, do których organizowane były lub są obecnie wyprawy międzynarodowe w ramach współpracy z ośrodkami zagranicznymi.

LOKALIZACJA

Katedra Botaniki, Mykologii i Ekologii
Pomieszczenia: 0209B, 0210B, 0212B, 0214B, 418

KONTAKT

prof. dr hab. Wiesław Mułenko
Kierownik Katedry Botaniki, Mykologii i Ekologii
wieslaw.mulenko@poczta.umcs.lublin.pl
pok. 275B, tel. 81 537 59 38

mgr Magda Mamczarz
mamczarzm@poczta.umcs.lublin.pl
pok. 278B, tel. 81 537 59 03

SEKCJE