Książki

Festiwale, konkursy, przeglądy a ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego ochrona, red. Anna Weronika Brzezińska i Katarzyna Smyk, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Lublin–Wrocław–Warszawa 2019, ss. 354.

Książka do pobrania w formacie PDF

Prezentowane w tomie teksty są efektem spotkania, które miało miejsce w dniach 7–8 grudnia 2017 roku Lublinie. Jego celem było przedstawienie problematyki dotyczącej rozpoznawania funkcji festiwali, przeglądów i konkursów w aspekcie zapisów Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku.

Publikacja pod pod redakcją Anny Weroniki Brzezińskiej i Katarzyny Smyk została podzielona na pięć części, a w każdej z nich autorzy opisują i analizują inny aspekt społeczno-kulturowego wymiaru funkcjonowania festiwali i przeglądów.

W pierwszym dziale pt. Festiwale w przestrzeniach społecznych rozważaniom poddane zostały kwestie miejsca badań festiwalologicznych we współczesnych naukach humanistycznych i społecznych, zjawisko wspólnotowości i partycypacji – także w odniesieniu do kwestii kształtowania tożsamości lokalnej, zagadnienia z zakresu polityki dotyczącej ruchów folklorystycznych na terenie Polski oraz ogólne rozważania na temat miejsca festiwali w dobie kultury globalnej i massmediów.

Kolejna część, zatytułowana Festiwal jako przedmiot badań, zawiera omówienia poszczególnych form praktykowania wspólnotowości. Autorzy skupiają się na takich zjawiskach jak sejmiki teatrów wiejskich, dni miast i wsi oraz wybrane elementy z zakresu obrzędowości rodzinnej.

Część trzecia pt. Festiwale – kategoria wyobrażona? przynosi rozważania z obszaru kontaktów międzykulturowych oraz zjawisk przynależnych festiwalom, takich jak integracja uczestników i organizatorów, transmisja treści kultury oraz aspekty promocji kultur regionalnych i narodowych.

Kolejny blok artykułów, pod wspólnym tytułem Dziedzictwo scen festiwalowych, skupia się na omówieniu funkcji i roli tych wydarzeń, które organizowane są od kilkudziesięciu lat i same w sobie stanowią dziedzictwo ruchu festiwalowego. Autorzy stawiają pytania o to, jaką formę powinny te wydarzenia przybierać w kolejnych latach, by spełniać postulat Konwencji dot. żywotności kultur oraz stałego i aktywnego udziału depozytariuszy w procesie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Ostatnia część publikacji, zatytułowana Dziedzictwo kulinarne, dotyczy niezwykle popularnych w wielu
miejscach Polski (i nie tylko) festiwali kulinarnych, w tym bicia różnego typu rekordów oraz rozwijającej się intensywnie turystyki kulinarnej.

Mamy nadzieję, że kolejna publikacja skupiająca się na problematyce ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego przyczyni się do udokumentowania zjawisk zasługujących na ochronę, ale też skonsoliduje jeszcze bardziej środowisko naukowe i regionalne, a także przyniesie dobre efekty w postaci wspólnych i odpowiedzialnych działań na rzecz kultur lokalnych i regionalnych w ich niematerialnym wymiarze.

Ze wstępu
Anna Weronika Brzezińska
Katarzyna Smyk

 

Between Folk Culture and Global Culture in Contemporary Europe. Papers from the 14th IOV European Scientific Conference of Folk Culture, ed. Anna Brzozowska-Krajka,The Polish Section of IOV, Lublin, Printed and distributed by the International Organization of Folk Art (IOV) Communication & Publications Commission, The Kingdom of Bahrain 2019, ss. 259.

Monografia powstała na kanwie wygłoszonych referatów podczas 14 Europejskiej Naukowej Konferencji, która odbyła się w Andorf, w Austrii (23-26. 11. 2017) i stanowi zbiór tekstów prezentujących wyniki naukowych dociekań badaczy– członków narodowych sekcji IOV z Austrii, Białorusi, Litwy, Łotwy, Ukrainy, Włoch oraz Polski. Całość przygotowała do druku oraz opatrzyła wstępem prof. Anna Brzozowska-Krajka, wprowadzając czytelnika w główne nurty rozważań dotyczących dynamiki zjawisk, jakie zachodząmiędzy kulturą ludową a kulturą globalnąw kontekście procesów kulturowej unifikacji.

W niniejszym tomie znaleźć można rozważania na temat roli dziedzictwa kulturowego we współczesnej rzeczywistości, które zestawiono według szczegółowych, wspólnych wątków w kilku działach. Pierwszy z nich dotyczy tradycyjnych praktyk społecznych, w tym rytuałówzwiązanych z macierzyństwem na przykładach z Białorusi (Valentina Novak), interpretacji symboli kłódki i klucza w obrzędowości weselnej u Słowian (Oksana Mykytenko), obrzędów przejścia związanych z macierzyństwem i zamążpójściem w Polsce (Agnieszka Monies-Mizera) oraz zachodzących w ostatnim czasie zmian narracji eschatologicznych występujących na Białorusi (Inna Shved).

Wiodącym tematem drugiegodziału są tradycje artystyczne irole, jakie pełnią w podtrzymywaniu spójności wspólnot lokalnych, ze szczególnym uwzględnieniem litewskiejmuzyki ludowej(RimantasAstrauskas) oraz ludowych strojów na Łotwie (AijaJansone) i w wybranych regionach polskich Karpat (Kinga Czerwińska).

Trzeciagrupa artykułów  zawiera rozważania dotyczące dziedzictwa kulturowego w społeczeństwie informatycznym w perspektywie europejskiej (Violetta Krawczyk-Wasilewska) oraz problematyka nowego folkloru – między sacrum a profanum na przykładach polskich e-życzeń (Anna Brzozowska-Krajka).

Klamrą kolejnejczęści stały się zagadnienia dotyczące dynamiki procesów występujących na pograniczach, prezentowana na przykładach z Serbii (Katarzyna Marcol), z Austrii (Fran Wright) oraz na pograniczu polsko-białorusko-ukraińskim (Larysa Vakhnina).

Tom zamykajątesty dotycząceregionalnej i międzynarodowej polityki kulturalnej, w której wykorzystywane są elementy kulturowego dziedzictwa(LetiziaBindi, Maria Ochab).

Z prezentowanych materiałów wyłania się niezwykle ciekawy, różnorodny obraz europejskiego dziedzictwa kulturowego, które w obliczu globalizacji nie dość, że nie traci swojej unikalności, tonieustająco i intensywnie ją eksponuje. 

oprac. dr hab. Kinga Czerwińska

red. Larysa Vakhnina,  Roots and Routes of Traditional European Cultures in the XXIst Century of the 13th International Scientific Conference of Folk Culture. Papers and Materials (2013, June 27 – July 5, Kyiv – Sevastopol, Ukraine), wyd. Kyiv: IASFE Publishers, 2017, ss.276, nlb. 11.

Publikacja stanowi pokłosie 13th Europejskiej Konferencji Kultury Ludowej IOV/UNESCO, która odbyła się w dniach 27 czerwca 2013 – 05 lipca 2013 w Sewastopolu na Krymie (Ukraina). Została ona zorganizowana przez Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Ukraińską Sekcję IOV oraz Międzynarodową Komisję Nauki i Badań IOV na  Europę Centralną i Wschodnią. Formuła tytułowa konferencji została oparta na dwóch słowach–kluczach: źródła i ścieżki, które podkreślają dynamiczny aspekt kultury.  Publikacja pokonferencyjna poświęcona jest kulturze tradycyjnej we współczesnej Europie (i świecie) z perspektywy takich nauk jak folklorystyka, etnologia i etnomuzykologia. Jest dedykowana wszystkim zainteresowanym ochroną dziedzictwa kulturowego. W pracy zamieszczono 29 artykułów naukowych, które są napisane w języku angielskim, ukraińskim lub rosyjskim. Zostały one ułożone alfabetycznie, według krajów pochodzenia ich autorów. W publikacji zamieszczono teksty badaczy - członków sekcji narodowych IOV z Bangladeszu, Białorusi, Cypru, Egiptu, Kazachstanu, Łotwy, Polski, Rosji, Hiszpanii, i Ukrainy, co umożliwia poznanie specyfiki kultury z różnych regionów Europy i świata, ale również jej wspólnych, uniwersalnych cech.

 

 

red. Zdzisław Kupisiński SVD, Chrześcijaństwo w religijności ludowej - 1050 lat po Chrzcie Polski, Wyd. KUL, Lublin 2017, ss. 262.

Chrzest Polski to jedno z najważniejszych wydarzeń w historii naszego kraju, bowiem zapewnił nam miejsce wśród krajów chrześcijańskiej Europy. Dzięki przyjęciu chrztu Polska została włączona w zachodni krąg europejskiej kultury i chrześcijańskiej cywilizacji. Przypadająca 1050. rocznica Chrztu Polski skłania do refleksji nad tym historycznym wydarzeniem, zarówno w skali jednoczenia plemion i kształtowania państwowości, jak i w sferze zagadnień dotyczących początków chrystianizacji i rozwoju chrześcijaństwa w tym tysiącletnim okresie.
(fragment Wprowadzenia)

Przeczytaj "Wprowadzenie" (plik PDF, 456 KB)

Zobacz spis treśc (plik PDF, 208 KB)

Tomasz Rokosz, Obrzęd sobótkowy. Tradycja i jej transformacje (studium etnokulturowe), Wrocław–Siedlce 2016, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze/ Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, seria „Archiwum Etnograficzne”, nr 59, ss. 632.

Czas największej aktywności słońca przypadający na drugą połowę czerwca, powszechnie w tradycji ludowej uznawany był za okres niezwykły. Kulminacja działań obrzędowych następowała w noc poprzedzającą święto narodzin Jana Chrzciciela, obchodzone najczęściej 24 czerwca (w tradycji prawosławnej także 7 lipca). Czas ten naznaczony był wieloma praktykami rytualnymi, związanymi z systemem tradycyjnych wierzeń i wyobrażeń o świecie.
Praca zawiera wieloaspektową analizę obrzędu sobótkowego prowadzoną w perspektywie diachronicznej. Zrekonstruowano w niej zarówno tradycyjny model obrzędu, jak również jego późniejsze przemiany. W monografii wykorzystano metody wypracowane na gruncie antropologii kulturowej, etnolingwistyki, kulturoznawstwa, folklorystyki i muzykologii.
Studium wpisuje się w szerszą problematykę ritual studies i badań nad obrzędami, „zawiera wszechstronną, wieloaspektową oraz interdyscyplinarną analizę obrzędu sobótkowego prowadzoną w perspektywie diachronicznej, z wykorzystaniem metod i teorii wypracowanych na gruncie antropologii kulturowej, muzykologii i folklorystyki. Jest to niewątpliwie bardzo wartościowe studium, ponieważ jego autor jako pierwszy na polskim gruncie podjął próbę całościowego, monograficznego opisu tytułowego obrzędu, zarówno rekonstruując jego wersje tradycyjne, jak i ukazując późniejsze przemiany oraz stan obecny” (z recenzji wydawniczej dr hab. Piotra Grochowskiego,UMK Toruń).

Violetta Krawczyk-Wasilewska, E-folklor w dobie kultury digitalnej. Szkice i studia, przedmowa Andy Ross, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2016.

Publikacja jest fascynującym zbiorem esejów autorki, bazujących na jej referatach, prezentowanych środowisku międzynarodowemu w ostatnim 15-leciu i dotyczy nowego folkloru, przekraczającego granice cyberprzestrzeni i wkraczającego już do życia codziennego użytkowników globalnych mediów elektronicznych. Pojęcie e-folkloru zmienia oblicze współczesnej folklorystyki, która z nauki historycznej, badającej lokalne dziedzictwo niematerialne staje się nauką o mediach, ukierunkowaną antropologicznie.

Violetta Krawczyk-Wasilewska, Folklore in the Digital Age: Collected Essays, foreword by Andy Ross, Wyd. Uniwersytetu Łódźkiego, Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Łódź-Kraków 2016.

Online and digital cultures are among the most personally gripping effects of globalisation in our increasingly networked world. While global multimedia culture may seem to endanger traditional folklore, there is no doubt that it creates new folklore as well.
Folklore in the Digital Age vividly illustrates the range of e-folklore studies in updated papers and essays from the author’s 21st-century research. The themes covered include not only the most serious issues of the day, such as the 9/11 attacks and natural disasters, but also cheerier topics, such as online dating and food culture.
In these essays Professor Krawczyk-Wasilewska paints a convincing picture of digital folklore as a cultural heritage. She covers a wide range of issues from all levels of society and offers fascinating insights into how online culture affects our postmodern lives.

Spis treści oraz fragment publikacji

red. Jan Adamowski, Mariola Tymochowicz, Sacrum w kulturze tradycyjnej i współczesnej, Wyd. UMCS, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Lublin - Wrocław 2016.

"Sacrum w tradycji i kulturze współczesnej" stanowi wieloaspektowe studium poświęcone interesującemu, ale zarazem trudnemu zagadnieniu. Problem ten w obecnym okresie intensywnych przemian kulturowych i społecznych w naszym kraju nabiera szczególnego znaczenia, gdyż pozwala trafniej ocenić stan zachowania, aktualny status i role różnych tradycyjnych elementów "sacrum", dokumentujące w tym zakresie modyfikacje w sekularyzującym się świecie. Ale jak wskazują wyniki badań, "sacrum" nie jest skazane na zanikanie, można zauważyć tendencje zachowawcze, czasem nawet "rewitalizujące", nadające dawnym formom sakralnym nowe znaczenie, a w niektórych przypadkach obserwuje się również wprowadzanie różnego typu nowych elementów sakralnych i praktyk obrzędowych w naszą kulturę społeczną. [...] Z przytoczonych materiałów można by wysunąć ostrożny wniosek, że ludzka psychika nie dopuści do powstania zupełnego "vacuum" w sferze "sacrum".
Ks. prof. dr hab. Franciszek M. Rosiński

Spis treści

Fragment

Pragniemy poinformować, że niedawno nakładem Narodowego Centrum Kultury ukazała się książka członka naszej Sekcji, dr Joanny Dziadowiec:

Joanna Dziadowiec, Festum Folkloricum. Performatywność folkloru w kulturze współczesnej. Rzecz o międzykulturowych festiwalach folklorystycznych, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2016, s. 600, seria Kurs na kulturę.

Główny celem książki, będącej wynikiem badań terenowych, było zbadanie na ile specyficzne, z jednej strony wyreżyserowane, z drugiej odrealnione, świąteczne, ludyczne i zrytualizowane międzykulturowe praktyki folklorystyczne (sceniczne i zakulisowe) mogą stanowić interakcyjną odpowiedź na wyobcowanie i bierność człowieka we współczesnym świecie. Międzykulturowe festiwale folklorystyczne jako synkretyczne systemy strukturalno-organizacyjne stanowiące pomost między kulturami, budząc z letargu uczestników tych wydarzeń usposabiają ich do aktywności. Motywują zarówno do poznania, porównania, zrozumienia, akceptacji i integracji, jak i negocjacji, negacji, rywalizacji a czasem również konfliktu, przy czym zawsze owocują wymianą i przemianą. Równocześnie są one okazją do umocnienia i manifestowania własnej tożsamości i wyznawanych wartości. W sytuacji zwielokrotnionego i wyeksponowanego spektaklu otwierają drogę do interpretacji współczesnej kultury jako widowiska. Rozumiane jest ono jako aktywny pokaz i jednocześnie przekaz, wykonanie, akcja (zawieszone pomiędzy dromena: dzianie się, akt a drama: akcja odgrywana), którym zawsze przyświeca jakaś intencja. Ta swoista seria performansów może stanowić zarówno przewodnik po różnorodności kulturowej, jak i reprezentację rzeczywistości społeczno-kulturowej.

Książka jest podsumowaniem wieloletnich badań terenowych autorki przeprowadzonych w latach 2006-2011 wśród uczestników 37 europejskich festiwali folklorystycznych i folkowych (12 krajów). Ponadto w książce zawartych zostało kilka postulatów, których realizacja może przyczynić się do pogłębienia wielopłaszczyznowej refleksji i dyskusji nad poruszaną materią, jak i do zwiększenia nacisku na uświadomienie roli i znaczenia festiwali i ruchu folklorystycznego w dyskursie społeczno-kulturowym (w kulturze popularnej) głównie w kontekście relacji międzykulturowych oraz współpracy w zakresie ochrony i zarządzania niematerialnym dziedzictwem kulturowym.

Praca otrzymała w 2014 roku I nagrodę w Konkursie na najlepszą pracę doktorską z dziedziny nauk o kulturze, organizowanym przez Narodowe Centrum Kultury. Książkę w wersji drukowanej lub jako e-book można nabyć m.in. w sklepie internetowym Narodowego Centrum Kultury.

Joanna Dziadowiec, doktor nauk humanistycznych w zakresie etnologii (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Wydział Historyczny UJ), magister kulturoznawstwa (specjalność: kulturoznawstwo międzynarodowe, Instytut Studiów Regionalnych, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ). Wykładowca akademicki w Instytucie Kultury (Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ). Badacz, ekspert Fundacji Obserwatorium Żywej Kultury – Sieć Badawcza w Warszawie, animator i menadżer kultury w Agencji Eventowej “TatraGroup” z Zakopanego. Główne obszary zainteresowań naukowo-badawczych: kultura współczesna, zarządzanie humanistyczne, międzykulturowe i zarządzanie różnorodnością, dziedzictwo kulturowe (ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa niematerialnego), turystyka kulturowa, etnomarketing, zagadnienia tożsamości, etniczności, regionalizmu, wielokulturowości i transkulturowości, komunikacja i kompetencja międzykulturowa, współczesny rytualizm i mitologie, performatyka, antropologia widowisk kulturowych, świąt i festiwali, ludyczność, transformacje tradycji kulturowych, współczesny ruch folklorystyczny, trendy zmian w folklorze i kulturze ludowej. Badania naukowe łączy z praktyką jako menadżer i animator przedsięwzięć kulturalnych i naukowych, koordynator naukowo-merytoryczny i konsultant projektów, festiwali i mediów, jak i członek organizacji kulturalnych i zespołów folklorystycznych. Należy do Polskiej Sekcji organizacji konsultacyjnej UNESCO International Organization of Folk Art IOV World, Komisji Polskiej Akademii Umiejętności Zarządzania Kulturą i Mediami, Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Sekcji Folklorystycznej PTL oraz Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Społecznego i Dialogu Międzykulturowego “Cooperantis”. Obecnie jest odpowiedzialna za badanie gmin w Województwie Małopolskim w szerszym projekcie Obserwatorium Żywej Kultury pt. Wpływ diagnoz i badań na kształtowanie polityk i działalności kulturalnych na poziomie gmin i województw. Pracuje również nad projektem habilitacyjnym pt. Strategie ochrony i zarządzania niematerialnym dziedzictwem kulturowym w Polsce w świetle polityki UNESCO i polityki UE oraz w kontekście współczesnych nurtów zarządzania: zarządzania humanistycznego, międzykulturowego i zarządzania różnorodnością z uwzględnieniem koncepcji zrównoważonego rozwoju, a także nad innymi autorskimi projektami badawczymi m.in. Etnomarketing polski?, Góralskie mitologie współczesne, joanna.dziadowiec@uj.edu.pl.