Historia Instytutu Kulturoznawstwa

 

Początki kulturoznawstwa na UMCS wiążą się z datą 10 lipca 2000 roku, kiedy Zarządzeniem Rektora Nr 28/2000 została powołana Pracownia Kulturoznawstwa, Pierwszymi jej pracownikami byli: dr hab. Jan Adamowski oraz asystenci – mgr Katarzyna Smyk oraz mgr Agnieszka Kuczyńska. Celem Pracowni była realizacja nowego kierunku studiów – kulturoznawstwa, uruchomionego na podstawie Uchwały Senatu nr XIX-3.3/99 z dnia 15 grudnia 1999 roku, powołanego pod patronatem trzech wydziałów UMCS: Humanistycznego, Filozofii i Socjologii oraz Artystycznego.

1 października 2000 roku Pracownia została przekształcona w Zakład Kulturoznawstwa, który z kolei stanowił bezpośrednio zalążek Instytutu Kulturoznawstwa, powołanego w 2004 roku. W skład Instytutu Kulturoznawstwa weszły dotychczas istniejące: Zakład Kulturoznawstwa (przekształcony w Zakład Kultury Polskiej) i Zakład Kultury i Historii Żydów oraz nowopowstałe: Zakład Porównawczej Historii Sztuki, Zakład Teorii Kultury i Metodologii Nauk o Kulturze, Zakład Kultury Literackiej i Obyczaju oraz Zakład Aksjologii Kultury. Od 1 września 2011 roku w strukturze organizacyjnej Instytutu znalazł się nowo utworzony Zakład Historii Kultury, od 1 września 2013 roku – Zakład Badań nad Dziedzictwem Kulturowym, który powołano w miejsce zlikwidowanego w 2012 roku Zakładu Kultury Literackiej i Obyczaju. 1 lipca 2015 roku powołano Zakład Antropologii Społecznej.

Kierownikiem Pracowni, Zakładu, a następnie dyrektorem Instytutu Kulturoznawstwa od pierwszych dni jego funkcjonowania do 30 września 2015 roku był dr hab. Jan Adamowski, prof. nadzw. UMCS. Zastępcą dyrektora byli kolejno: prof. dr hab. Monika Adamczyk-Garbowska, dr Ewa Głażewska, dr hab. Andrzej Radomski, prof. nadzw. UMCS, dr hab. Robert Bubczyk, prof. nadzw. UMCS. 

Obecnie funkcję dyrektora Instytut sprawuje prof. dr hab. Ewa Głażewska, prof. nadzw. UMCS 

Zakres badań prowadzonych w Instytucie Kulturoznawstwa UMCS jest szeroki i obejmuje następujące zagadnienia:

  • teoria i metodologia badań kulturologicznych – prowadzonych zarówno w aspekcie historycznym jak i współczesnym (w tym problemy cyberkultury); 
  • systemy aksjonormatywne teorii kultury, praktyki artystycznej i poszczególnych dziedzin kultury; kwestia hierarchii wartości i kryteria aksjologiczne; rekonstrukcja wartości i filozofii wartości na podstawie dzieł kulturowych; aksjologia i inne subdyscypliny filozoficzne; 
  • tradycyjna i współczesna kultura polska (materialna, społeczna i duchowa), kultura narodowa, regionalna i ludowa (w tym folklor, wierzenia, zwyczaje i obrzędowość); 
  • kultura różnych mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych, w tym żydowskiej; obraz Holocaustu w historiografii, literaturze i filmie; stosunki polsko-żydowskie; 
  • komunikacja werbalna i niewerbalna, etnolingwistyka i antropologia języka;
  • historia kultury, a w szczególności problematyka kultury elit społecznych w średniowiecznych przekazach narracyjnych; 
  • kształtowanie się polskiego dziedzictwa kultury literackiej w kraju i za granicą, w tym formy dworskie, dom rodzinny różnych środowisk, instytucje, czasopisma polskie i polonijne; 
  • polska i powszechna historia sztuki w europejskim jak i pozaeuropejskim kontekście porównawczym; 
  • audiowizualność kultury i problemy filmoznawstwa; krytyka sztuk plastycznych, teatralna i filmoznawcza; 
  • badania nad płcią w ujęciu społeczno-kulturowym; 
  • podstawowe kwestie dotyczące problematyki upowszechniania kultury; potrzeby kulturalne różnych środowisk i grup społecznych; działalność merytoryczna i upowszechnieniowa instytucji kultury; typy i rola instytucji kultury, w tym środków masowego przekazu. 

 

Studia w Instytucie Kulturoznawstwa

Instytut Kulturoznawstwa jest prężnie działającą i rozwijającą się jednostką naukowo-dydaktyczną i posiada w swojej ofercie kilka kierunków studiów na różnych poziomach: na studiach I, II i III stopnia na kierunku kulturoznawstwo oraz na studiach I stopnia na kierunku technologie cyfrowe w animacji kultury

Na I stopniu kulturoznawstwa Instytut oferuje kształcenie na specjalizacjach:  antropologia i socjologia kultury, krytyka i animacja sztuki, teatrologia i filmoznawstwo, medialna oraz judaistyka; na II stopniu na specjalnościach: media i kultura popularna,  zarządzanie w kulturze, wielokulturowość w Polsce – tradycja i współczesność oraz antropologia i etnologia. 

Instytut oferuje także studia I stopnia na kierunku technologie cyfrowe w animacji kultury (od roku akademickiego 2014/2015). 

W latach 2011/2012 – 2014/2015 Instytut prowadził studia I stopnia na kierunku etnologia. 

W latach 2000–2009 prowadzono także studia kulturoznawcze I stopnia w Kolegium Licencjackim UMCS w Biłgoraju, zaś w latach 2009–2012 – w Kolegium Licencjackim UMCS w Radomiu. W roku akademickim 2005/2006 i 2007/2008 zrealizowano dwa cykle Podyplomowych Studiów Kwalifikacyjnych dla nauczycieli w zakresie ITC, języka angielskiego i drugiego przedmiotu, finansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego i budżetu państwa, organizowane we współpracy z Instytutem Filologii Polskiej UMCS, a skierowane do nauczycieli przedmiotów i ścieżek związanych z kulturą i regionalizmem. 

W latach 2011-2015 Instytut Kulturoznawstwa realizował cztery specjalizacje międzykierunkowe (bezpłatne dla studentów kierunków humanistycznych) w ramach projektu „UMCS dla rynku pracy i gospodarki opartej na wiedzy” finansowanego z funduszy Unii Europejskiej: cyberkultura, kultura przekazu i techniki audiowizualne i zarządzanie w kulturze na studiach licencjackich oraz wielokulturowość w Polsce – tradycja i współczesność na studiach magisterskich. 

W ofercie dydaktycznej Instytutu znajdują się także studia podyplomowe muzealnicze (od roku akademickiego 2015/2016). W latach 2013-17 realizowane były również studia podyplomowe  na kierunku wiedza o kulturze.

W maju 2008 roku, staraniem Instytutu Kulturoznawstwa, Wydział Humanistyczny decyzją Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora nauk humanistycznych w zakresie kulturoznawstwa.  Od tego czasu w Instytucie prowadzony jest nabór na studia doktoranckie w zakresie kulturoznawstwa w trybie dziennym i zaocznym, i obecnie kształci się na tym stopniu ponad 30 doktorantów. 

Przy Instytucie Kulturoznawstwa działa obecnie pięć studenckich kół naukowych:

- Studenckie Koło Naukowe Kulturoznawców UMCS (opiekun: dr Agnieszka Kuczyńska) – najstarsze, zawiązane w 2001 roku;

- Studenckie Koło Naukowe Folklorystów i Etnologów UMCS (opiekun: dr Mariola Tymochowicz);

- Studenckie Koło Naukowe Cyberkultury (opiekun: mgr Magdalena Długosz);

- Studenckie Koło Audiowizualne (opiekun: mgr Magdalena Długosz);

- Koło Naukowe Studentów Judaistyki UMCS (opiekun: dr Agata Rybińska).