Urlopy zw. z rodzicielstwem

Urlopy związane z rodzicielstwem

 

Zasady udzielania urlopów związanych z rodzicielstwem regulują przepisy Kodeksu pracy w dziale ósmym art. 1751-1891 oraz rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r.

 

Po zmianie przepisów od  dnia 2 stycznia 2016 r., długość urlopów płatnych związanych z rodzicielstwem może wynosić:

  • w przypadku urodzenia 1 dziecka - do 52 tygodni,
  • w przypadku urodzenia większej liczby dzieci - od 65 do 71 tygodni.

Urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego i urlopu ojcowskiego udziela się w pełnych tygodniach. Tydzień urlopu odpowiada 7 dniom kalendarzowym.

Część urlopu macierzyńskiego może wykorzystać również ojciec, jeżeli matka dziecka z niego zrezygnuje po wykorzystaniu nie mniej niż 14 tygodni.

Urlop rodzicielski i urlop wychowawczy przysługuje obydwojgu rodzicom, rodzice dziecka mogą z tych urlopów korzystać jednocześnie nie przekraczając należnych wymiarów urlopów. Ojciec dziecka ma również prawo do urlopu ojcowskiego.

 

Urlop macierzyński

Wymiar urlopu macierzyńskiego wynosi:

  • 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
  • 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie,
  • 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie,
  • 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie,
  • 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu rodzicielskiego. Po porodzie wykorzystuje pozostałą część przysługującego urlopu. Jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed planowaną datą porodu, to pierwszym dniem urlopu jest dzień porodu. Pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego (od dnia porodu) przysługuje wyłącznie matce. Po wykorzystaniu tego okresu, matka ma prawo zrezygnować z pozostałej części urlopu. W takim przypadku, na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko złożony na 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu macierzyńskiego, udziela się pozostałej części urlopu macierzyńskiego temu pracownikowi. Pracownica zgłasza pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego najpóźniej 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Do wniosku musi być załączona kopia wniosku pracownika-ojca o udzielenie pozostałej części urlopu macierzyńskiego przez pracownika - ojca, przypadający bezpośrednio po terminie rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez pracownicę.

Informacje dotyczące zasiłku macierzyńskiego poniżej w dalszej części dokumentu.

 

Wzory wniosków:

 

Urlop rodzicielski

Wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi:

  • 32 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,
  • 34 tygodni w przypadku urodzenia dwojga i więcej dzieci przy jednym porodzie,

Bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze, pracownik ma prawo do urlopu rodzicielskiego. Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo lub nie więcej niż w czterech częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej w wymiarze wielokrotności tygodnia, z których żadna nie może być krótsza niż 8 tygodni. Wyjątkiem jest pierwsza część urlopu rodzicielskiego przy urodzeniu jednego dziecka przy jednym porodzie nie może ona być krótsza niż 6 tygodni.

Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu nie może przekraczać wymiaru 32 lub 34 tygodni.

Urlopu rodzicielskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika, nie więcej niż w czterech częściach, składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Liczbę części urlopu ustala się na podstawie liczby złożonych wniosków o jego udzielenie.

We wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego określa się termin zakończenia urlopu macierzyńskiego, wskazanie okresu na który ma być udzielony urlop a w przypadku gdy wniosek dotyczy kolejnej części urlopu rodzicielskiego - termin zakończenia poprzedniej części tego urlopu, liczbę wykorzystanych części oraz okres dotychczas wykorzystanego urlopu.

Pracownik składający wniosek dołącza do wniosku pisemne oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu rodzicielskiego przez okres wskazany we wniosku przez drugiego z rodziców dziecka albo o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z tego urlopu w okresie objętym wnioskiem.

Urlop rodzicielski w wymiarze do 16 tygodni może być udzielony po przerwie w wykorzystywaniu tego urlopu najpóźniej do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Liczba wykorzystanych tygodni urlopu rodzicielskiego po przerwie pomniejsza liczbę przysługujących tygodni urlopu wychowawczego.

Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku wymiar urlopu rodzicielskiego ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu rodzicielskiego. Za ten okres pracownik ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w kwocie zmniejszonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

 

Wzory wniosków:

 

Sposób wykorzystania urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego 

Pracownica może skorzystać z przysługujących jej urlopów związanych z rodzicielstwem na dwa sposoby:

  1. może wystąpić o udzielenie urlopu macierzyńskiego oraz nie później niż 21 dni po porodzie złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej bezpośrednio po urlopie macierzyńskim jednorazowo urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze (32 tygodni). Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy. W takiej sytuacji pracownik otrzyma zasiłek w wysokości 80% podstawy wymiaru zasiłku za cały okres korzystania z tych urlopów. W przypadku złożenia wniosku po upływie 21 dni po porodzie, ten przepis nie może zostać zastosowany. 
  2. może wystąpić o udzielenie urlopu macierzyńskiego, a następnie najpóźniej na  21 dni przed rozpoczęciem urlopu rodzicielskiego wystąpić o udzielenie tego urlopu w całości lub pierwszej części. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić ten wniosek. W takiej sytuacji pracownik otrzyma zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku za czas urlopu macierzyńskiego oraz za 6 tygodni urlopu rodzicielskiego (w przypadku urodzenia jednego dziecka), natomiast za pozostały okres urlopu rodzicielskiego zasiłek w wysokości 60% wynagrodzenia.  

 

W trakcie wykorzystywania urlopu, pracownica może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w całości lub w części i powrócić do pracy. W tym celu składa pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z korzystania z urlopu rodzicielskiego w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownicy.

W takiej sytuacji, pracownik-ojciec wychowujący dziecko może złożyć pisemny wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego, bezpośrednio po rezygnacji z tego urlopu przez matkę dziecka, w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzicielskiego albo z części takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko.

 

Jeśli sytuacja rodziców dziecka ulegnie zmianie w ten sposób, że ojciec będzie rezygnował z urlopu rodzicielskiego i matka dziecka będzie korzystała z następnej części tego urlopu, to w takim przypadku, pozostałą część urlopu rodzicielskiego może wykorzystać pracownica, składając pisemny wniosek o udzielenie pozostałego urlopu w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić ten wniosek. Wówczas pracownik-ojciec składa pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z urlopu  w całości lub w części, w terminie nie krótszym niż 7 dni przed przystąpieniem do pracy. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

 

W przypadku gdy pracownica oraz pracownik-ojciec wychowujący dziecko dzielą między siebie urlop rodzicielski, udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w czterech częściach, to żadna nie może być krótsza niż 8 tygodni, przypadająca bezpośrednio jedna po drugiej. W przypadku dłuższej części urlopu niż 8 tygodni udzielany on jest w wymiarze wielokrotności tygodnia. Urlop rodzicielski w wymiarze nie więcej niż 16 tygodni może być udzielony po przerwie w wykorzystywaniu tego urlopu najpóźniej do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Liczba wykorzystanych tygodni urlopu rodzicielskiego po przerwie pomniejsza liczbę przysługujących tygodni urlopu wychowawczego.

 

Urlop ojcowski

Pracownik - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia. Urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo albo nie więcej niż w 2 częściach, z których każda część powinna trwać jeden tydzień. Urlopu ojcowskiego udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca wychowującego dziecko, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

 

Wzór wniosku:

 

Urlop wychowawczy

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy.

Jeżeli z powodu stanu zdrowia, potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, pracownik posiadający wyżej wymieniony okres zatrudnienia, bez względu na to, czy korzystał z urlopu wychowawczego przewidzianego w wyżej wymienionym przepisie, może skorzystać z dodatkowego urlopu wychowawczego w wymiarze 36 miesięcy, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego z łącznego wymiaru urlopu 36 miesięcy i z dodatkowego wymiaru 36 miesięcy (w przypadku niepełnosprawności dziecka). Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Zatem jedno z rodziców (opiekunów) może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy urlopu i drugie z rodziców (opiekunów) 1 miesiąc.

Rodzic ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy tylko wtedy, gdy:

1)     drugi rodzic dziecka nie żyje,

2)     drugiemu rodzicowi dziecka nie przysługuje władza rodzicielska,

3)     drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu.

Rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu. W takim przypadku łączny wymiar urlopu wychowawczego nie może przekraczać wymiaru opisanego powyżej.

Urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika. Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 5 częściach. Liczbę części urlopu ustala się na podstawie liczby złożonych wniosków o jego udzielenie.

W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

1)  w każdym czasie - za zgodą pracodawcy,

2)  po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy - najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.

Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Wniosek, składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku.

Korzystanie z urlopu wychowawczego nie powoduje obniżenia wymiaru przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego jeżeli w danym roku kalendarzowym pracownik korzysta z urlopu wychowawczego a następnie w tym samym roku z niego powraca.

Ponadto, na czas korzystania z urlopu wychowawczego nie biegnie (lub ulega zawieszeniu) przedawnienie prawa do urlopu wypoczynkowego.

 

Wzory wniosków:

 

Wysokość zasiłku macierzyńskiego

Za czas urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński.

Wysokość otrzymywanego zasiłku macierzyńskiego uzależniona jest od terminu złożenia wniosku przez pracownika:

  1. 80% podstawy wymiaru zasiłku, w przypadku złożenia wniosku o udzielenie urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego w pełnym wymiarze, w terminie nieprzekraczającym 21 dni po porodzie.
  2. 100% podstawy wymiaru zasiłku przez cały okres urlopu macierzyńskiego i 6 tygodni urlopu rodzicielskiego oraz 60 % podstawy wymiaru zasiłku za pozostały okres urlopu rodzicielskiego, w przypadku, gdy pracownik nie dotrzyma ww. terminu.

 

 

Opisane powyżej urlopy i sposób wnioskowania o nie są najczęściej wykorzystywane przez pracowników. Przepisy Kodeksu pracy w dziale ósmym art. 1751-1891 mają zastosowanie również do innych szczególnych sytuacji takich jak np.: pobyt matki w szpitalu, pobyt dziecka w szpitalu, przyjęcia dziecka na wychowanie i inne. W tak wyjątkowych okolicznościach informacji udzielają pracownicy Biura Kadr i Biura Płac po wnikliwym przeanalizowaniu indywidualnej sytuacji pracownika i jego rodziny.

 

Szczegółowe zasady udzielania urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i wychowawczego określają:

 

Ustawa Kodeks pracy - Dział VIII, art. 1751-1891,

Ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy,

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków,

 

Zasady naliczania zasiłku macierzyńskiego określa:

 

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.