Naukowcy z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie opracowali wynalazek, który może zrewolucjonizować środowisko pszczelarskie, przyczyniając się do polepszenia kondycji pszczelich rodzin oraz do zmniejszenia strat w produkcji miodu wynikających z niewłaściwej nadbudowy węzy przez pszczoły lub z powodu jej spływania.

Przedmiotem wynalazku jest przenośne urządzenie elektro-mechaniczne pozwalające na wykonanie analizy wosku, np. pszczelego, pod kątem obecności dodawanych zanieczyszczeń. Urządzenie pozwala w szybki, a jednocześnie stosunkowo tani sposób ustalić jakość badanego wosku pszczelego, pod kątem obecności sztucznych domieszek i ocenić jego przydatność, w szczególności w gospodarce pasiecznej.

Zasada działania urządzenia została opisana w trzech międzynarodowych zgłoszeniach patentowych.

Autorami wynalazku są trzej pracownicy uczelni: 
prof. dr. hab. Mariusz Gagoś z Wydziału Biologii i Biotechnologii UMCS
dr Marek Pietrow i dr Jan Wawryszczuk z Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki UMCS.

Korzyści WAXO:

  • krótki czas pomiaru
  • przenośność urządzenia nie wymagającego laboratorium
  • niski koszt jego budowy
  • prosta interpretacja wyniku
  • szerokie spektrum domieszek traktowanych tą metodą, jej rodzaj nie wymaga przestrajania urządzenia

Innowacyjne urządzenie jest skierowane głównie do środowiska związanego z pszczelarstwem, gdyż z powodu powszechnego fałszowania wosku pszczelego istnieje zapotrzebowanie na metodę, która w sposób szybki i tani potrafi odróżnić wosk naturalny i wosk modyfikowany. Fałszowanie wosku stało się nagminne, ponieważ nie istnieją procedury nakazujące rutynową kontrolę jakości wosku jako surowca wprowadzanego na rynek. Wzrastająca świadomość problemu wytworzyła potrzebę kontroli wosku pszczelego obecnego na rynku.

Aktualnie powszechnie stosowane metody oceny jakości wosku polegają na ocenie organoleptycznej lub wykonaniu analiz przy wykorzystaniu chromatografii gazowej połączonej ze spektrometrią masową GC-MS, spektroskopii w podczerwieni FTIR, kalorymetrii skaningowej DSC. Są to metody kosztowne i wymagają dostarczenia próbek do laboratoriów, gdzie znajdują się urządzenia pomiarowe. Do wyznaczenia jakości wosku praktykowane jest zlecenie wykonania badania GC-MS wykazującego łączną ilość węglowodorów nasyconych w próbce, która odnoszona jest do normy specyficznej dla naturalnych wosków. Koszt powyższego badania wynosi ok. 300 zł/próbkę (co jest równoważne cenie ok. 10kg wosku pszczelego w skupie). W związku z wysoką ceną badania, wykonywane jest ono rzadko, zwłaszcza jest ono badaniem nieprzystępnym dla małych producentów wosku.

Problem zafałszowań jest ważny także dlatego, że wosk pszczeli, zaraz po miodzie, jest jednym z najważniejszych produktów pszczelich wykorzystywanym nie tylko w pszczelarstwie, ale także w wielu gałęziach przemysłu, m. in. farbiarskim, zbrojeniowym, metalurgicznym, farmaceutycznym czy kosmetycznym.

Proces konstrukcyjny urządzenia polegał na stworzeniu układu wnikającego bezpośrednio w próbkę i pozwalającego uzyskać informacje o jej właściwościach fizykochemicznych, co pozwala ustalić podobieństwo do wosku naturalnego.

DZIAŁANIE URZĄDZENIA WAXO

Urządzenie WAXO bada właściwości fizyko-chemiczne niewielkiej próbki wosku umieszczonej w stabilizowanej termicznie komorze pomiarowej urządzenia. Podczas pomiaru ruchomy element mechaniczny zagłębia się stopniowo w próbkę dzięki mechanizmowi precyzyjnie kontrolującemu jego parametry robocze. Wynik badania wyświetlany jest na panelu przednim urządzenia w postaci prostego komunikatu informującego o jakości wosku (wosk właściwy, wątpliwy lub zafałszowany). Budowa urządzenia ogranicza do minimum konieczność jego obsługi. Wykonanie pomiaru wymaga jedynie umieszczenia próbki w gnieździe i włączenia przycisku START. Cykl pracy urządzenia wykonywany jest automatycznie i kończy się automatycznym doprowadzeniem elementów urządzenia do stanu potrzebnego do wykonania następnego pomiaru oraz wyświetleniem wyniku. Zarówno budowa urządzenia i jego funkcja polegająca na ogólnej ocenie jakości badanego wosku, jak również niski koszt produkcji czynią go użytecznym i atrakcyjnym dla producentów węzy pszczelej oraz poszczególnych pszczelarzy. Możliwość dokonania szybko pomiaru jakości wosku jest niezwykle użyteczne w trakcie każdej operacji zakupu wosku, co pozwala ocenić jego jakość zarówno w handlu detalicznym jak i hurtowym.

Urządzenie jest na najwyższym, 9 poziomie gotowości technologicznej.

Więcej o WAXO w materiale filmowym opowiada prof. dr hab. Mariusz Gagoś, jeden z twórców urządzenia: