Zespoły badawcze

Międzyinstytutowy Zespół Badań Kognitywnych nad Tekstem Literackim i Filmem
   
    Zespół został założony (decyzją Rady Wydziału Humanistycznego UMCS z maja 2015 r.) przez grono pracowników Instytutu Anglistyki UMCS i Instytutu Filologii Słowiańskiej UMCS, którzy od kilku lat regularnie spotykali się w celu wymiany doświadczeń i dyskusji nad wynikami indywidualnych badań inspirowanych poetyką kognitywną. Z czasem do Zespołu dołączyły także osoby z innych neofilologii UMCS, jak również pracownicy naukowi Katedry Literatury i Kultury Amerykańskiej oraz Katedry Literatury i Kultury Angielskiej KUL.

Aktualny skład Zespołu:

  • kierownik zespołu: dr hab. Andrzej Kowalczyk (UMCS)
  • prof. dr hab. Henryk Kardela (UMCS)
  • dr hab. Anna Kędra-Kardela, prof. UMCS
  • dr hab. Witold Kowalczyk, emeryt. prof. UMCS
  • dr hab. Alina Orłowska, prof. UMCS
  • dr hab. Grzegorz Maziarczyk (KUL)
  • dr hab. Joanna Klara Teske (KUL)
  • dr hab. Anna Maziarczyk (UMCS)
  • dr Katarzyna Pisarska (UMCS)
  • dr Anna Bendrat (UMCS)
  • mgr Artur Sadecki (UMCS)
  • mgr Katarzyna Jaworska (doktorantka, UMCS)
  • mgr Aleksandra Tryniecka (doktorantka, UMCS)

Głównym obszarem zainteresowań badawczych zespołu jest analiza i interpretacja tekstu literackiego i filmowego w paradygmacie poetyki kognitywnej. Uważamy, że poetyka kognitywna stanowi obiecującą propozycję metodologiczną dla literaturoznawców. W przeciwieństwie do wielu dostępnych analiz tekstów literackich proponowanych przez językoznawców kognitywnych (np. w Cognitive Poetics in Practice [red. Joanna Gavins i Gerard Steen, Londyn: Routledge 2003], Cognitive Stylistics [red. Elena Semino i Jonathan Culpeper, Amsterdam: John Benjamins 2002]), analizy proponowane przez członków zespołu dążą do podkreślenia literackości i artystycznego wymiaru omawianych tekstów. Sądzimy, że posługiwanie się metodami poetyki kognitywnej nie musi oznaczać eksponowania kognitywnego aspektu analizy tekstu kosztem marginalizowania jego aspektu literackiego/artystycznego.

W szczególności prace badawcze zespołu koncentrują się wokół następujących zagadnień:

  • narratologia kognitywna
  • metafora konceptualna
  • deiksa w tekście literackim i filmowym
  • konstrukcja światów tekstu
  • aktualność i wirtualność
  • rola odbiorcy w procesie interpretacji tekstu literackiego/filmowego; kognitywne procesy czytania literatury/filmu
  • przestrzenie mentalne i integracja konceptualna
  • ikoniczność
  • kategoryzacja
  • empatia kognitywna i intersubiektywność
  • badania dyskursu literackiego i filmowego z punktu widzenia gramatyki kognitywnej

Cele badawcze:

  1. połączenie podejścia literaturoznawczego oraz doświadczenia w prowadzeniu analizy i interpretacji tekstu literackiego/filmowego z podejściem wywodzącym się z językoznawstwa kognitywnego;
  2. sprawdzenie, na ile metody kognitywne pozwalają na nowe odczytania tekstów literackich i filmowych;
  3. podjęcie próby wyjaśnienia mechanizmów odczytywania i interpretacji oraz konstruowania znaczeń w wybranych tekstach;
  4. wypracowanie nowej perspektywy w myśleniu o analizie literackiej oraz wytyczenie nowego kierunku w praktyce literaturoznawczej

Planowane działania:

  • organizowanie seminariów i warsztatów poświęconych wybranym aspektom teoretycznym i praktycznym kognitywnej analizy tekstu;
  • przedstawianie referatów i dyskusja nad wynikami badań członków Zespołu;
  • organizowanie spotkań ze specjalistami w dziedzinie badań kognitywnych;
  • współpraca z innymi ośrodkami akademickimi;
  • pozyskiwanie grantów badawczych;
  • opracowanie wyników badań Zespołu (publikacja w czasopismach naukowych oraz w postaci monografii wieloautorskiej)

Wybrane tematy spotkań naukowych Zespołu:

  • dr hab. Anna Kędra-Kardela, „Sonet 130 Williama Shakespeare’a: analiza parodii w ramach teorii integracji pojęci pojęciowej” (07.05.2013 r.)
  • interpretacja opowiadania Brunona Schulza „Pan” w kontekście teorii przesunięcia deiktycznego; wprowadzenie: dr Katarzyna Pisarska (23.05.2014 r.)
  • dr hab. Anna Kędra-Kardela, „Ikoniczność w literaturze” (21.11.2014 r.)
  • dyskusja na temat: „Prototyp w literaturze”; wprowadzenie: dr Andrzej Kowalczyk i dr Katarzyna Pisarska  (17.12.2014 r.)
  • dr hab. Anna Kędra-Kardela, prof. dr hab. Henryk Kardela, „Intertekstualność w rozumieniu Ryszarda Nycza w świetle metodologii kognitywistycznej” (16.01.2015 r.)
  • dr. hab. Witold Kowalczyk, emeryt. prof. UMCS, „Biedna Liza Mikołaja Karamzina – próba spojrzenia kognitywnego” (27.03.2015 r.)
  • mgr Artur Sadecki, „Integracja pojęciowa w umyśle chorego na podstawie ‘Pamiętnika wariata’ Mikołaja Gogola” (24.04.2015 r.)
  • dr hab. Anna Kędra-Kardela, „Deiksa w opowiadaniu Virginii Woolf „Kew Gardens” (29.05.2015 r.)
  • prof. dr hab. Henryk Kardela, dr hab. Anna Kędra-Kardela, „Propozycje metodologiczne Andrzeja Zgorzelskiego a kognitywistyczne podejście do badania literatury” (26.06.2015 r.)
  • dr hab. Anna Kędra-Kardela, „Czytelnik: perspektywa poetyki kognitywnej” (28.09.2015 r.)
  • mgr Artur Sadecki, „Integracja pojęciowa jako sposób kształtowania nowego obrazu świata  w prozie A. P. Czechowa” (15.10.2015 r.)
  • dr. hab. Witold Kowalczyk, emeryt. prof. UMCS, „Żyd, diabeł i młynarz: Opowieść Dzień sądu (Jom-Kipur) Władimira Korolenki w aspekcie kognitywnym” (26.11.2015 r.)
  • dyskusja nad książką Marka Turnera The Literary Mind (1996); wprowadzenie: dr hab. Anna Kędra-Kardela (21.01.2016 r.) oraz dr Andrzej Kowalczyk i dr Katarzyna Pisarska (25.02.2016 r.)
  • dr Andrzej Kowalczyk, „Problem interpretacji w rozumieniu Jonathana Cullera” (10.03.2016 r.)
  • dr hab. Alina Orłowska, prof. UMCS, „Poemat obyczajowy Aleksandra Puszkina ‘Domek w Kołomnie’ (kognitywne rozumienie kategoryzacji: satyra, parodia)” (08.04.2016 r.)
  • dr. hab. Witold Kowalczyk, emeryt. prof. UMCS, „O empatii w noweli Mikołaja Karamzina ‘Sierra-Morena’ (1793): Próba analizy kognitywnej” (17.05.2016 r.)
  • dyskusja nad książką Umberto Eco Interpretacja i nadinterpretacja; wprowadzenie: dr hab. Anna Kędra-Kardela, prof. UMCS i dr hab. Grzegorz Maziarczyk (02.06.2016 r.)
  • dr hab. Grzegorz Maziarczyk, „Czytelnik (re)konstruowany - od abstrakcyjnej  kompetencji do ucieleśnionej ... (?)” (18.11.2016 r.)
  • dr hab. Witold Kowalczyk, emeryt. prof. UMCS, „Cnotliwa” Żydówka Zuzanna. O empatii w opowiadaniu Antoniego Czechowa Grzęzawisko” (13.01.2017 r.)
  • dyskusja nad książką Jarosława Płuciennika Literackie identyfikacje i oddźwięki: poetyka a empatia (2002); wprowadzenie: dr Andrzej Kowalczyk (24.02.2017 r.)
  • interpretacja opowiadania Edgara Alana Poe „Czarny Kot” w kontekście empatii (kognitywnej); wprowadzenie: dr Andrzej Kowalczyk (28.04.2017 r.)
  • dyskusja nad książką Magdaleny Rembowskiej-Płuciennik Poetyka intersubiektywności (2012); wprowadzenie: prof. dr hab. Henryk Kardela (25.05.2017 r.)
  • interpretacja opowiadania Franka O’Connora „Guests of the Nation” w kontekście empatii kognitywnej; wprowadzenie: dr hab. Anna Kędra-Kardela, prof. UMCS (30.06.2017 r.)