ZAKŁAD KULTURY I HISTORII ŻYDÓW

Adres

Plac Marii Curie-Skłodowskiej 4, pok. 320
20-117 Lublin

Kontakt

tel./fax +48 81 537-50-90 e-mail: jewishst@poczta.umcs.lublin.pl

Strona WWW

fb: https://www.facebook.com/ZKiHZ

Opis

PRACOWNICY

Dr Dagmara Budzioch – adiunktdagmara.budzioch@poczta.umcs.lublin.pl, d.budzioch@gmail.com

historyk, zainteresowania badawcze: historia pisma hebrajskiego, kaligrafia hebrajska, sztuka żydowska – zwłaszcza zdobnictwo iluminowanych rękopisów hebrajskich (szczególnie zwojów Estery, hagady na Pesach oraz modlitewników na ceremonię obrzezania). Strona www: https://independent.academia.edu/DagmaraBudzioch

 

Dr Adam Kopciowski – adiunkt – adam.kopciowski@poczta.umcs.lublin.pl

historyk, zajmuje się dziejami ludności żydowskiej na obszarze Lubelszczyzny w okresach: dwudziestolecia międzywojennego, Zagłady i powojennym (do 1950 r.); stypendysta Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie (2005).

 

Dr Marta Kubiszyn – adiunkt – marta.kubiszyn@poczta.umcs.lublin.pl

historyk sztuki, zajmuje się edukacją wielokulturową, metodologią badań biograficznych oraz problematyką relacji polsko-żydowskich w świetle przekazów ustnych.

 

Dr Agata Rybińska – adiunkt agata.rybinska@poczta.umcs.lublin.pl

pedagog, teolog biblijny, literaturoznawca; zainteresowania: studia żydowskie, kultura biblijna, kultura i religia żydowska (zwyczaje, kultura materialna – sepulkralna, liturgiczna, edytorska), edukacja, literatura żydowska (hebrajska, jidyszowa, ladino, w językach kraju), Żydzi aszkenazyjscy i sefardyjscy; pogranicza kultur, religii, języków; studia genderowe; granty: Rotschild Foundation (2007), grant promotorski MNiSW (2008-2011).

 

Dr hab. Andrzej Trzciński – prof. UMCS– a.trzcinski@poczta.umcs.lublin.pl

historyk i historyk sztuki, zajmuje się kulturą materialną i artystyczną Żydów aszkenazyjskich w Rzeczypospolitej (zwłaszcza plastyka sepulkralna, wyposażenie i wystrój bóżnic, ikonografia i ikonologia przedstawień) oraz epigrafiką i paleografią hebrajską. 

 

CHARAKTERYSTYKA ZAKŁADU 

AKTUALNE ZAJĘCIA DYDAKTYCZNE (m.in.):

- Seminaria – licencjackie, magisterskie, doktorskie – z zakresu kultury i historii Żydów, kultury artystycznej Rzeczypospolitej.

- Przedmioty z zakresu specjalizacji judaistycznej na studiach kulturoznawczych I stopnia (m.in. historia Żydów, język hebrajski, język jidysz, myśl żydowska, obrzędy i zwyczaje żydowskie, kultura materialna Żydów, holokaust – wybrane zagadnienia) [zob. załączniki niżej].

- Wykłady monograficzne (m. in. etnografia żydowska, kobiety w kulturze żydowskiej).

- Kultura mniejszości narodowych.

- Wielokulturowość w Polsce.

- Orient w kulturze polskiej.

- Wiedza o sztukach plastycznych.

- Fotografia i sztuka.

- Komunikacja wizualna.

- Gry i czas wolny w kulturze.

RYS HISTORYCZNY:

Zakład Kultury i Historii Żydów rozpoczął swoją działalność w październiku 2000 roku jako samodzielna jednostka na Wydziale Humanistycznym. Od roku akademickiego 2004/2005 wszedł w skład Instytutu Kulturoznawstwa. Jego pracownicy zajmują się badaniami dotyczącymi dziejów i kultury narodu żydowskiego, a także prowadzą zajęcia oscylujące wokół tej tematyki na różnych wydziałach Uniwersytetu. Od roku akademickiego 2008/2009 funkcjonuje międzykierunkowa specjalizacja judaistyczna (dostępna dla studentów wszystkich uczelni - zob. załączniki niżej), w ramach której dydaktyka prowadzona jest przeważnie przez pracowników Zakładu Kultury i Historii Żydów. W chwili obecnej w Zakładzie zatrudnionych jest 5 osób. W latach 2000-2011 Zakładem kierowała prof. Monika Adamczyk-Garbowska, następnie prof. Andrzej Trzciński.

GRANTY

- 2004-2007 – grant KBN nr 1 H01C 035 27: Księgi pamięci (izkor bicher) jako źródło wiedzy o historii i kulturze polskich Żydów.

- 2001-2004 – grant KBN nr 5H01C 060 21: Kazimierz vel Kuzmir – Kazimierz Dolny w zapisach literatury polskiej i jidysz.

- 2012-2014 – grant Narodowego Centrum Nauki nr 2011/03/B/HS2/05191: Prasa żydowska na Lubelszczyźnie.

- 2014-2017 – grant Narodowego Centrum Nauki nr 2014/12/S/HS2/00361: Dekorowane zwoje Estery (megilot Ester) ze zbiorów Żydowskiego Instytutu Historycznego na tle tradycji zdobienia zwojów w XVIII i XIX w.

BADANIA NAUKOWE:

- Obraz sztetl w literaturze i historiografii.

- Prasa żydowska na Lubelszczyźnie.

- Kultura artystyczna Żydów aszkenazyjskich w Rzeczypospolitej (zwłaszcza plastyka sepulkralna, wyposażenie i wystrój bóżnic, ikonografia i ikonologia przedstawień).

- Żydowskie zabytki epigraficzne w Rzeczypospolitej jako tekst kultury.

- Hebrajskie pismo epigraficzne w ujęciu paleograficznym.

- Religijność Żydów w Europie Środkowo-Wschodniej w XIX-XX w.

- Nauczanie i edukacja o Zagładzie – problemy teoretyczne i metodologiczne.

NIEKONTYNUOWANE:

- Reprezentacja przeszłości w dyskursach werbalnych i wizualnych.

- Wizualizacja pamięci – przedstawianie i upamiętnianie Zagłady w muzeach.

- Judenraty w Dystrykcie Lubelskim.

- Ludność żydowska na Lubelszczyźnie 1944-1950.

- Księgi pamięci (izkor bicher) jako źródło wiedzy o kulturze i historii Żydów w Polsce.

- Obraz Holocaustu w historiografii, literaturze i filmie.

- Literatura i język judeo-arabski w średniowieczu.

- Współczesna literatura hebrajska.

DZIAŁANIA CYKLICZNE:

Pracownicy Zakładu organizują wykłady otwarte, seminaria dla studentów i nauczycieli. W ramach organizowanych przez Zakład wykładów otwartych występują zarówno naukowcy polscy, jak i z zagranicy, głównie ze Stanów Zjednoczonych i Izraela. Spotkania organizowane przez Zakład cieszą się dużym zainteresowaniem, a do pracowników Zakładu zgłasza się wiele osób zainteresowanych tematyką żydowską.

Pracownicy Zakładu uczestniczyli w opracowywaniu programu edukacyjnego zainicjowanego przez dr Hansa Guggenheima z Bostonu, mającego na celu wprowadzenie elementów historii i kultury Żydów do programów nauczania gimnazjów oraz ostatnich klas szkół podstawowych. Efektem tego programu jest podręcznik pt. Dziedzictwo kulturowe Żydów na Lubelszczyźnie. Materiały dla nauczycieli, red. Marta Kubiszyn, Grzegorz Żuk, Monika Adamczyk-Garbowska, wyd. Projectguggenheim – Brama Grodzka-Teatr NN – Zakład Kultury i Historii Żydów UMCS, Lublin 2003.

Do ważniejszych przedsięwzięć zorganizowanych przez Zakład zaliczyć należy Dni Izraela w UMCS, zorganizowane przy współpracy z Akademickim Centrum Kultury „Chatka Żaka" i ambasadą Izraela w listopadzie 2001 i 2002 r. oraz Dni Isaaca Bashevisa Singera w Biłgoraju w maju 2003 r. (w ich ramach odbyła się konferencja naukowa pt. „Bracia Singerowie i świat, którego już nie ma” a efektem była publikacja materiałów pokonferencyjnych).

W 2004 r. studenci różnych kierunków pod opieką dr Anny Ziębińskiej-Witek wzięli udział w międzynarodowym projekcie badawczym (Polska, Niemcy, Francja) na temat „Polityka pamięci i zadania europejskie”. Program obejmował m.in. zwiedzanie miejsc pamięci oraz dyskusje i panele na temat wpływu polityki na sposoby upamiętniania Zagłady w tych trzech krajach.

Trzy edycje konferencji „Historia i pamięć o zagładzie Żydów na Lubelszczyźnie”, zorganizowanej przez Zakład Kultury i Historii Żydów UMCS we współpracy ze Stowarzyszeniem „Studnia Pamięci”, Państwowym Muzeum na Majdanku i Kołem Naukowym Studentów Judaistyki w rocznicę Akcji Erntefest (2009, 2010 i 2011 r.).

Seminarium Friedmanowskie – dla członków Polskiego Towarzystwa Studiów Jidyszystycznych (2012 r.).

WSPÓŁPRACA Z INNYMI UNIWERSYTETAMI I JEDNOSTKAMI

Pracownicy Zakładu współpracują z różnymi instytucjami w zakresie konsultacji naukowych, wyjazdów studyjnych, przygotowywania materiałów edukacyjnych, redagowania tekstów dla portali, m.in. z Ośrodkiem Brama Grodzka-Teatr NN, Towarzystwem Przyjaźni Polsko-Izraelskiej, działem naukowym Państwowego Muzeum na Majdanku, Stowarzyszeniem „Studnia Pamięci”, Stowarzyszeniem „Panorama Kultur”, Centrum „Synagoga” w Zamościu przy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie oraz z innymi placówkami na Lubelszczyźnie zajmującymi się tematyką żydowską, a także z innymi instytucjami tego typu w Polsce, m.in. z Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie, Żydowskim Instytutem Historycznym IN-B w Warszawie, Fundacją „Dziedzictwo” im. Chone Shmeruka w Warszawie oraz Fundacją Judaica w Krakowie; z zajmującymi się tematyką judaistyczną naukowcami z uczelni polskich (zwłaszcza Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Warszawski) a także z naukowcami z ośrodków zagranicznych, a zwłaszcza YIVO Institute for Jewish Research w Nowym Jorku i Brandeis University w Waltham, Massachusetts, USA; United States Holocaust Memorial Museum  w Waszyngtonie.

KSIĘGOZBIÓR:

Zakład posiada obecnie dość już pokaźny zbiór książek w różnych językach dotyczących dziejów i kultury Żydów ze szczególnym uwzględnieniem ludności żydowskiej na ziemiach polskich. W bibliotece kompletowane są także tomy rocznika „Polin: Studies in Polish Jewry" oraz szeregu innych periodyków dotyczących szeroko rozumianych studiów żydowskich. Księgozbiór jest stale wzbogacany dzięki darom od instytucji i osób prywatnych, m.in. od Ambasady Izraela w Warszawie, Instytutu Hebraistyki Uniwersytetu Warszawskiego, YIVO Institute for Jewish Research, prof. Benjamina Harshava z Yale University, Ryszarda Löwa z Tel Awiwu, prof. Berela Langa z Trinity College i Charlesa Merrilla Jr. z Bostonu, Zakładu Studiów Żydowskich Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, The Yiddish Book Center w Amherst. Biblioteka Główna UMCS przekazała nam w depozyt ok. 400 książek i periodyków w językach jidysz i hebrajskim. Chętnie przyjmiemy w darze lub w formie depozytu książki i czasopisma dotyczące problematyki żydowskiej.

 

WAŻNIEJSZE PUBLIKACJE:

Publikacje książkowe pracowników Zakładu Kultury i Historii Żydów UMCS 2000-2015 (w układzie rzeczowo-chronologicznym)

Monografie:

Monika Adamczyk-Garbowska i Christopher Garbowski, An Outline of Polish History, YIVO Institute for Jewish Research, New York 2003 [ss. 64].

Konrad Zieliński i Nina Zielińska, Jeszywas Chachmej Lublin. Uczelnia Mędrców Lublina, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2003 [ss. 230 + 16].

Monika Adamczyk-Garbowska, Odcienie tożsamości. Literatura żydowska jako zjawisko wielojęzyczne, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2004 [ss. 213].

Adam Kopciowski, Zagłada Żydów w Zamościu, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2005 [ss. 224 + 15].

Anna Ziębińska-Witek, Holocaust. Problemy przedstawiania, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2005 [ss. 153 + 2].

Katarzyna Więcławska, Zmartwychwstałe miasteczko… Literackie oblicza sztetł, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2005 [ss. 271].

Andrzej Trzciński, Hebrajskie inskrypcje na materiale kamiennym w Polsce w XIIIXX wieku. Studium paleograficzno-epigraficzne, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2007 [ss. 242 +156 nlb. (plansze) +CD].

Marta Kubiszyn, Edukacja wielokulturowa w środowisku lokalnym. Studium teoretyczno-empiryczne ma przykładzie Ośrodka Brama Grodzka-Teatr NN, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2007 [ss. 360].

Andrzej Trzciński i Jerzy Sobota, Cmentarze żydowskie w Międzyrzecu Podlaskim, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009 [ss. 298 +26 nlb. (plansze) +CD].

Andrzej Trzciński, Cmentarz żydowski w Lesku. Część II wiek XVIII, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2010 [ss. 218 +12 nlb.].

Anna Ziębińska-Witek, Historia w muzeach. Studium ekspozycji Holokaustu, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011 [ss. 292].

Adam Kopciowski, Wos hert zich in der prowinc? Prasa żydowska na Lubelszczyźnie i jej największy dziennik "Lubliner Tugblat", Wydawnictwo UMCS, Lublin 2015 [ss. 613].

Antologie:

Contemporary Jewish Writing in Poland. An Anthology, red. Antony Polonsky i Monika Adamczyk-Garbowska, University of Nebraska Press, Lincoln 2001 [ss. 349].

Kazimierz vel Kuzmir. Miasteczko różnych snów, wybór, oprac. i przedm. Monika Adamczyk-Garbowska, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006 [ss. 394].

Tam był kiedyś mój dom… Księgi pamięci gmin żydowskich, wybór, oprac. i przedm. Monika Adamczyk-Garbowska, Adam Kopciowski i Andrzej Trzciński, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009 [ss. 631 + 1].

Prace redakcyjne:

Chone Shmeruk, Świat utracony. O twórczości Isaaca Bashevisa Singera, red. Monika Adamczyk-Garbowska, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2003 [ss. 211 + 16].

Ortodoksja, emancypacja, asymilacja. Studia z dziejów ludności żydowskiej na ziemiach polskich w okresie rozbiorów, red. Konrad Zieliński i Monika Adamczyk-Garbowska, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2003 [ss. 224].

Biłgoraj czyli Raj. Rodzina Singerów i świat, którego już nie ma, red. Monika Adamczyk-Garbowska i Bogusław Wróblewski, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2005 [ss. 284 + 14].

Chaim Zylberklang, Z Żółkiewki do Erec Izrael. Przez Kotłas, Buzułuk, Ural, Polskę, Niemcy i Francję, red. Adam Kopciowski, Wydawnictwo KGM, Lublin 2005 [ss. 269 + 28].

Zagłada Żydów. Pamięć narodowa a pisanie historii w Polsce i we Francji, red. Barbara Engelking, Jacek Leociak, Dariusz Libionka i Anna Ziębińska-Witek, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006 [ss. 276].

Chone Shmeruk, Historia literatury jidysz. Zarys, red. Monika Adamczyk-Garbowska i Eugenia Prokop-Janiec, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław [etc.] 2007 [ss. 166 + 1].

Księgi pamięci gmin żydowskich. Bibliografia = Jewish Memorial Books. A Bibliography, wstęp i oprac. Adam Kopciowski, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2008 [ss. 141].

Księga Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holocaustu, red. Israel Gutman, Sara Bender i Shmuel Krakowski [red. wyd. pol. Dariusz Libionka, Robert Kuwałek i Adam Kopciowski], Fundacja Instytutu Studiów Strategicznych, Kraków 2009 [ss. 484 + 501].

Adina Cimet, Jewish Lublin. A Cultural Monograph, red. Monika Adamczyk-Garbowska i Marcin Skrzypek, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009 [ss. 270].

Następstwa Zagłady Żydów. Polska 1944-2010, red. Feliks Tych i Monika Adamczyk-Garbowska, Wydawnictwo UMCS i Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Lublin 2011 [ss. 925].

Prace edytorskie:

Szalom Asz, Miasteczko, oprac. i posł. Monika Adamczyk-Garbowska, Towarzystwo Przyjaciół Janowca nad Wisłą, Janowiec nad Wisłą 2003 [ss. 240].

Księga mądrości żydowskich, wstęp, wybór i przekł. Marzena Zawanowska, Bauer-Weltbild Media, Warszawa 2005 [ss. 320].

Księga pamięci żydowskiego Lublina, wstęp, wybór i oprac. Adam Kopciowski, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011 [ss. 451].

Publikacje popularnonaukowe i popularyzatorskie:

Marta Denys, Grażyna Jakimińska i Konrad Zieliński, Lublin, Lubelski Klub Książki, Lublin 2002 [ss. 159 + 1].

Dziedzictwo kulturowe Żydów na Lubelszczyźnie. Materiały dla nauczycieli, red. Marta Kubiszyn, Grzegorz Żuk i Monika Adamczyk-Garbowska, Ośrodek Brama Grodzka-Teatr NN, Lublin 2003 [ss. 148].

Andrzej Trzciński, Landmarks and Traces of Jewish Culture in Lublin. Guide Book, przeł. Monika Adamczyk-Garbowska i Małgorzata Perehubka-Chmielewska, Advertising Agency AD REM, Lublin [2005] [ss. 32].

Andrzej Trzciński, Przewodnik po zabytkach kultury żydowskiej w Lublinie, Agencja Reklamy AD REM, Lublin [2006] [ss. 28].

Andrzej Trzciński, Yeshivat Chachmei Lublin, przeł. Monika Adamczyk-Garbowska, Advertising Agency AD REM, Jewish Community of Warsaw, Lublin [2006] [ss. 16].

Śladami Żydów. Lubelszczyzna, teksty Adam Kopciowski, Marta Kubiszyn, konsultacja naukowa i redakcja merytoryczna Andrzej Trzciński, Adam Kopciowski, Marzena Zawanowska, redakcja Magdalena Prokopowicz, wyd. Stowarzyszenie Panorama Kultur, Lublin 2011 [ss. 487].

Przekłady:

Chone Shmeruk, Legenda o Esterce w literaturze polskiej i jidysz, przekł. Monika Adamczyk-Garbowska, Oficyna Naukowa, Warszawa 2000 [ss. 154].

Janet Hadda, Isaac Bashevis Singer. Historia życia, przekł. Monika Adamczyk-Garbowska, Wydawnictwo MUZA, Warszawa 2001 [ss. 205 + 12].

Isaac Bashevis Singer, Grosiki na raj i inne opowiadania, wybór, redakcja, przedmowa i część przekładów Monika Adamczyk-Garbowska, Muza S.A., Warszawa 2001 [ss. 360].

Isaac Bashevis Singer, Szatan  w  Goraju, przekł. Monika Adamczyk-Garbowska i  Chone Shmeruk, wyd. 3, Muza, Warszawa 2004 [ss. 208].

Isaac Bashevis Singer,  Spinoza z ulicy Rynkowej, przekł. Monika Adamczyk-Garbowska,  wyd. 2,  Muza, Warszawa 2003 [ss. 228].

Nechama Tec, Suche łzy, przekł. Monika Adamczyk-Garbowska i Katarzyna Mantorska, Baobab, Warszawa 2005 [ss. 226]. 

Berel Lang, Nazistowskie ludobójstwo. Akt i idea, przekł. Anna Ziębińska-Witek, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006 [ss. 252].

Gershom Scholem, Żydzi i Niemcy. Eseje, listy, rozmowa, wybór, oprac. i przedm. Adam Lipszyc, przekł. Adam Lipszyc i Marzena Zawanowska, Pogranicze, Sejny 2006 [ss. 401 + 1].

Jeszajahu Leibowic, Pięć ksiąg wiary, wprow., przekł. i oprac. kryt. Marzena Zawanowska, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2008 [ss. 156].

Zagłada Biłgoraja, red. Abraham Kronenberg, przekł. Monika Adamczyk-Garbowska, Andrzej Trzciński i Marzena Zawanowska, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2009 [ss. 402 + 5].

*

Zakład jest także współwydawcą tomów z serii Judaica Lublinensia, wydanych przez Instytut Historii UMCS i Centralne Archiwum Narodu Żydowskiego w Jerozolimie – w opracowaniu prof. dr hab. Henryka Gmiterka: vol. I: Materiały źródłowe do dziejów Żydów w księgach grodzkich lubelskich z doby panowania Augusta II Sasa 1697-1733, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2001; vol. II: Materiały źródłowe do dziejów Żydów w księgach grodzkich lubelskich z doby panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego 1669-1697, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2003; vol. III: Materiały źródłowe do dziejów Żydów w księgach grodzkich lubelskich z doby panowania Władysława IV i Jana Kazimierza Wazów 1633-1669, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2006.

Załączniki