ZAKŁAD ESTETYKI

Adres

Plac Marii Curie-Skłodowskiej 4
20-031 Lublin

Kontakt

Kierownik zakładu:
dr hab. Teresa Pękala, prof. nadzw. UMCS


Adres do korespondencji:
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Filozofii, Zakład Estetyki, Plac Marii Curie-Skłodowskiej 4, 20-031 Lublin
Tel.: 81-537-28-03
E-mail: teresa.pekala@umcs.pl

Godziny dyżurów

Aktualne godziny dyżurów pracowników dostępne są na profilach osobowych pracowników Zakładu.

Opis

Historia:

Zakład Etyki i Estetyki utworzony został w Międzyuczelnianym Instytucie Filozofii i Socjologii UMCS 21 stycznia 1974 roku. Pierwsi pracownicy wywodzili się z kadry naukowej Katedry Filozofii UMCS, funkcjonującej w strukturze Wydziału Humanistycznego. W większości byli to absolwenci studiów humanistycznych, głównie filolo gii polskiej, którzy badania filozoficzno-estetyczne rozpoczęli od estetyki literackiej i teorii literatury. Współpraca Zakładu z Wydziałem Humanistycznym w zakresie dydaktyki trwa do chwili obecnej, prowadzone są zajęcia i seminaria magisterskie z estetyki. W profilu badań naukowych ukierunkowanie na sztukę literacką było widoczne, przede wszystkim, w pierwszym okresie funkcjonowania Zakładu. Największy wpływ na środowisko estetyków lubelskich wywarła wyjątkowa osobowość pierwszego kierownika Zakładu Etyki i Estetyki, prof. dr hab. Bohdana Dziemidoka, który pełnił tę funkcję (z krótką przerwą) od 1974 r do 1983 r. Skupiał wokół siebie najzdolniejszych absolwentów studiów filologicznych, gdzie już jako doktor był jednym z najbardziej znanych i podziwianych wykładowców. W ramach Katedry Filozofii, w latach sześćdziesiątych, dr B.Dziemidok prowadził wykłady z filozofii współczesnej, w której obecność estetyki była szczególnie wyróżniona. Otwartość na nowoczesne prądy w sztuce i estetyce łączył B.Dziemidok z mocnym przekonaniem o wartości polskiej estetyki i tę ideę można uznać za charakterystyczny rys uprawiania estetyki w Zakładzie Etyki i Estetyki. Drugą ważną cechą przekazaną przez prof. B.Dziemidoka była ogromna dbałość o poziom i atrakcyjność nauczania estetyki – w tej dziedzinie był Profesor – i myślę, że jest nadal dla młodego pokolenia – Mistrzem. Temat dysertacji habilitacyjnej B.Dziemidoka: Teorie przeżyć i wartości estetycznych w polskiej estetyce dwudziestolecia międzywojennego (1918-1939) (1977, wydanej w 1980 r.) był kontynuowany w ramach Zakładu, jako program badań nad estetyką W.Tatarkiewicza przez Ewę Borowiecką, badań aksjologii H.Elzenberga przez Lesława Hostyńskiego, rekonstrukcję estetyki M.Wallisa przez Teresę Pękalę oraz w drobniejszych pracach poświęconych W.Witwickiemu, M.Sobeskiemu, K.Troczyńskiemu. L.Hostyński wydał w 1999 roku książkę poświęconą Elzenbergowi Układacz tablic wartości, a T.Pękala w 1997 roku opublikowała książkę Estetyka otwarta Mieczysława Wallisa. Problematykę estetyki polskiej podjęła w rozprawie doktorskiej Anna Kaczor Z dziejów powojennej estetyki polskiej. Katolicka myśl estetyczna 1945-1955 oraz Bogusława Kaczyńska Problemy estetyczne we współczesnych polskich koncepcjach wychowania estetycznego (1945-1975). Dr hab. prof. UMCS Ewa Borowiecka, która kierowała Zakładem Etyki i Estetyki w latach 1970-1981 i 1987-1992 pojmowała zadania estetyki głównie jako rzetelne uprawianie historii estetyki, na wzór W.Tatarkiewicza. Pisała o tym artykułach Trzy „Historie” Władysława Tatarkiewicza, Teorie estetyczne w „Historii estetyki” Władysława Tatarkiewicza. Książka Poznawcza wartość sztuki (1986) rozwija tezy pluralizmu estetycznego o tezy pluralizmu pragmatycznego i metodologicznego w badaniach sztuki. W latach osiemdziesiątych w Zakładzie Etyki i Estetyki wzrasta zainteresowanie estetyką zachodnią. Dr Barbara Smoczyńska obroniła pracę doktorską na temat Poglądy estetyczne Monroe Beardsleya (1986), Dr Irena Kocoł Mikela Dufrenne`a filozofia doświadczenia estetycznego (1987). Estetyką i filozofią amerykańską zajmował się mgr Wojciech Chojna. Wokół teorii doświadczenia estetycznego i procesu twórczego ogniskowały się badania prof. dr hab. Krystyny Wilkoszewskiej, która jako doktor pracowała w ośrodku lubelskim w latach 1976 – 1980. Od 1992 roku kierownikiem Zakładu Etyki i Estetyki jest dr hab. prof. UMCS Tadeusz Szkołut, znawca awangardy i estetyki rosyjskiej. Tej problematyki dotyczy jego książka Ponadestetyczny sens sztuki. Stanowiska i spory teoretyczne w estetyce rosyjskiej 1917-1934 (1997). W tym czasie ośrodek lubelski włącza się aktywnie w dyskusję na temat postmodernizmu, sztuki współczesnej i kondycji estetyki. Związkom między awangardami a innymi nurtami sztuki dwudziestego wieku poświęcona jest książka Teresy Pękali Awangarda i ariergarda. Filozofia sztuki nowoczesnej (2000). Podobnej problematyki dotyczy książka Tadeusza Szkołuta Awangarda, neoawangarda, postawangarda (1999). W zainteresowaniach badawczych pracowników osobnym nurtem była problematyka etyczna, ogólnoaksjologiczna i antropologiczna, której nie będę tu szczegółowo relacjonować. Podejmowali ją głównie dr E.Klimowicz, dr A.Łukowska, prof. dr hab. L.Hostyński, dr hab. K.Polit, dr C.Mordka, dr M.Krawczyk. Pragnę jednak podkreślić, że tego rodzaju dwudzielność kierunków badań, aczkolwiek utrudniała wypracowanie wspólnego programu jednostki badawczej, jaką jest zakład, tworzyła nową jakość. Uwzględnianie perspektywy ogólnoaksjologicznej i filozoficznej oraz dostrzeganie etycznego wymiaru sztuki, uznać można za pozytywny rezultat współpracy etyków z estetykami. Dobrym przykładem pracy z pogranicza etyki i estetyki może być rozprawa doktorska Anny T. Łukowskiej Rzeczywistość łagrowa i obozowa w przekazach literackich (fakt, fikcja, wartość) (1992). W całościowym wydaniu i opracowaniu pism Henryka Elzenberga, zajmujący się etyką, prof. L.Hostyński osobno wydzielił i omówił Pisma estetyczne Henryka Elzenberga (1999). Dr hab. Krzysztof Polit doktorat poświęcił instytucjonalnej koncepcji sztuki, ale już habilitacja Kryzys cywilizacji Zachodu w myśli Jose Ortegi y Gasseta (2006) ma charakter ogólnoaksjologiczny. Integracja środowiska etyków, estetyków, aksjologów i filozofów kultury, (także spoza Zakładu Etyki i Estetyki, jak dr hab.prof. UMCS S.Symotiuk, prof. dr hab. J.Mizińska) zaowocowała wspólnym przedsięwzięciem wydawniczym. Pod redakcją dr hab. prof. UMCS Tadeusza Szkołuta ukazało się sześć zbiorów Studiów Etycznych i Estetycznych, podejmujących problemy przemian we współczesnej świadomości artystycznej, postmodernizmu, aksjologicznych dylematów nowoczesności, problemów wartości i antywartości oraz humanizmu. Zbyt mała, w pewnych okresach, obecność Zakładu Etyki i Estetyki, jako jednolitej jednostki badawczej w życiu środowiska naukowego i raczej indywidualna aktywność jego pracowników była spowodowana, najpierw wyjazdem Prof. B.Dziemidoka i powierzeniem funkcji kuratora nie-estetykowi w latach 1983-1987, potem ciężkimi chorobami i przedwczesną śmiercią znaczących dla pracy zakładu osób. Dr B.Kaczyńska umiera w 1992 roku, dr E.Klimowicz w 1996 roku, a prof. E.Borowiecka w 2004 roku. Od 15 lutego 2008 roku Zakład Etyki i Estetyki przekształcił się w dwie niezależne jednostki badawcze – Zakład Etyki pod kierownictwem prof. dr hab. L.Hostyńskiego i Zakład Estetyki, którym kieruje dr hab. prof. UMCS T.Szkołut. Obecnie w Zakładzie Estetyki pracuje poza prof. T. Szkołutem, dr hab. prof. UMCS T.Pękala, dr C.Mordka, dr M.Krawczyk. Samodzielni pracownicy Zakładu Estetyki biorą czynny udział w ogólnopolskich konferencjach i pracach PTE. Prof. T.Szkołut kontynuuje badania dotyczące sztuki współczesnej, teorii kultury, zwłaszcza kultury popularnej, interesuje go kontekst społeczny i wymiar pedagogiczny przemian w świadomości artystycznej. Prof. T.Pękala nadal interesuje się współczesnymi praktykami artystycznymi i prowadzi badania z estetyki polskiej. Opracowała Wybór pism estetycznych Mieczysława Wallisa w serii Klasycy Estetyki Polskiej. W ostatnich latach zajęła się bliżej procesami estetyzacji historii i estetycznym doświadczeniem przeszłości. Dr C.Mordka zakończył pracę nad rozprawą habilitacyjną Świat, świadomość, spostrzeżenie z pogranicza antropologii i teorii poznania, w tym estetycznego. Dr M.Krawczyk rozwija badania zapoczątkowane tematem doktoratu Postfilozoficzna koncepcja filozofii Richarda Rorty`ego (2004), interesują go procesy kreacji językowej i zagadnienie interpretacji. Zagadnienia badawcze doktorantów, skupionych wokół pracowników Zakładu Estetyki, dotyczą dwu głównych wątków: najnowszych praktyk artystycznych i kultury wizualnej oraz rozliczenia estetyki z doświadczeniami nowoczesności. Zakład Estetyki funkcjonuje w nowym kształcie dopiero od 15 lutego 2008, stoją więc przed nim trudne zadania wyboru profilu pracy i dostosowania do zmienionych programów studiów. (Zamieszczona wyżej informacja, autorstwa dr hab. prof. UMCS Teresy Pękali, opublikowana została pierwotnie w „Biuletynie Polskiego Towarzystwa Estetycznego” nr 12 (2), wiosna – lato 2008 , str. 3-4. Adres internetowy: http://www.iphils.uj.edu.pl/biuletyn/lato_2008.pl. i nosiła tytuł: Estetyka w Uniwersytecie Marii Curie –Skłodowskiej w Lublinie. Do niniejszego tekstu zostały wprowadzone dwa drobne uściślenia – T.Sz.)

Profil badawczy:

Zakład Estetyki w nowej postaci organizacyjnej znajduje się w fazie modyfikowania swego profilu naukowego. Z pewnością utrzymane zostaną te kierunki badawcze, które do tej pory stanowiły o jego tożsamości, w tym przede wszystkim skupienie uwagi na transformacji współczesnej świadomości artystycznej i estetycznej w ścisłym związku z burzliwymi procesami kulturowo-cywilizacyjnymi, określanymi mianem „płynnej nowoczesności”, wzgl. „drugiej nowoczesności”. Uwzględniane będą też różnorakie konsekwencje tych przeobrażeń dla teorii edukacji kulturalnej (chodzi zwłaszcza o zmieniające się relacje między sztuką wysoką i popularną). W analizach tych pracownicy Zakładu będą odwoływać się do najwartościowszych dokonań klasyków estetyki polskiej, ciągle mało znanych w kręgach naszej humanistyki. Nastawienie na śledzenie najnowszych tendencji w kulturze artystycznej i estetycznej sprzężone zatem będzie z próbami restytucji zapomnianych nurtów tradycji polskiej estetyki. W takim kierunku zmierzają obecnie studia i analizy podejmowane przez pracowników Zakładu. W polu zainteresowań naukowych prof. T.Pękali nadal znajduje się historia polskiej myśli estetycznej XX stulecia (por. np. jej referat wygłoszony na VIII Zjeździe Filozoficznym:Tradycja i innowacja w estetyce polskiej). Penetruje również niezbadane do tej pory aspekty zjawiska estetyzacji rzeczywistości w kulturze współczesnej. Dr hab. C.Mordka podejmuje problem epistemologicznych podstaw percepcji estetycznej, wychodząc z założeń fenomenologii, a dr M.Krawczyk analizuje status filozofii i estetyki filozoficznej w kontekście dzisiejszych przeobrażeń kulturalnych. Doktoranci, którymi opiekują się samodzielni pracownicy Zakładu Estetyki, koncentrują się na problematyce aktualnych przemian w sztuce i świadomości estetycznej w powiązaniu z procesami zachodzącymi w całej tzw. ponowoczesnej formacji kulturalnej. Nie są też zaniedbywane badania nad estetyką polską – w Zakładzie powstały m.in. prace doktorskie o poglądach estetycznych Mieczysława Porębskiego i Romana Ingardena. Ukazała się książka T. Szkołuta Wybór pism estetycznych Stanisława Brzozowskiego (Kraków, Universitas 2008).

Konferencje:

Doktoranci:

  • mgr Krzysztof Trojnar: e-mail: ktrojnar@bacon.umcs.lublin.pl
  • mgr Sylwia Hejno: e-mail: sylff@wp.pl
  • mgr Liliana Kozak: alfair8@o2.pl
  • mgr Urszula Krzyżanowska: u_krzyzanowska@wp.pl
  • mgr Marta Tużnik: marta881324@poczta.onet.pl