Sandomierskie odkrycia w „Archaeology”

Amerykańska edycja czasopisma naukowego „Archaeology” właśnie odnotowała fakt dokonania interesujących odkryć podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w Sandomierzu przez mgr Monikę Bajkę z tamtejszego Muzeum Okręgowego we współpracy z Instytutem Archeologii UMCS reprezentowanym przez dr. Marka Florka. W badaniach uczestniczyli ponadto jako wolontariusze studenci i absolwenci archeologii UMCS.

Jak relacjonują badacze najciekawszym jest tegoroczne odkrycie grobowca w formie częściowo zagłębionej w ziemię budowli na planie zbliżonym do kwadratu z zaokrąglonymi narożnikami, z drewnianymi ścianami konstrukcji słupowej (palisadowej), a więc zbudowanej ze ściśle do siebie przylegających drewnianych słupów (pali) wkopanych w ziemię, w obrębie której znajdował się właściwy grób ze szczątkami zmarłego. W  jamie grobowej znaleziono naczynie gliniane, srebrne kółko, przęślik gliniany, zapinkę tzw. podkowiastą z brązu, zestaw do krzesania ognia w postaci żelaznych krzesiw i krzemiennych krzesaków, a także nóż i kościaną rurkę, służącą być może do umocowania oprawy noża. Specyficzna forma grobu czyli duża komora drewniana, a w jej obrębie właściwa jama grobowa, dodatkowo również obudowana drewnem, pozwala przypuszczać, że mamy do czynienia z tzw. grobem komorowym. Groby takie znane są przede wszystkim z wczesnośredniowiecznej Skandynawii, Rusi, terenów północnych Niemiec, pojedyncze również z innych części Europy Środkowej. Uważane są zazwyczaj za groby przedstawicieli lokalnych elit – przywódców plemiennych, wojowników – członków drużyn książęcych. W Europie północnej często łączy się je z Wikingami, na Rusi z Waregami. Na terenie Polski groby komorowe odkryto jedynie w kilku miejscach, m.in. w Kałdusie k. Bydgoszczy, Bodzi koło Włocławka, Ciepłem na Pomorzu i kilku innych miejscowościach. Z Małopolski znany dotychczas był tylko jeden podobny grób, odkryty w Krakowie-Zakrzówku. Jak się przypuszcza, na ziemiach polskich w grobach komorowych chowani byli wojownicy – członkowie drużyn książęcych pierwszych Piastów, przede wszystkim Bolesława Chrobrego, kupcy oraz ich rodziny, przy czym przynajmniej w części byli oni obcego pochodzenia – wywodzili się ze Skandynawii i terenów Rusi
Groby odkryte w Sandomierzu mogą być datowane na przełom X i XI wieku bądź sam początek XI wieku. Należy zwrócić też uwagę, że znalezione w nich przedmioty i naczynia, w których zapewne znajdowało się jedzenie i napoje, wyraźnie świadczą, że mamy tu do czynienia z pochówkami osób albo będących jeszcze poganami, albo formalnie ochrzczonymi, ale kultywującymi pewne tradycje pogańskie w zakresie obrzędowości pogrzebowej. Wydają się to potwierdzać odkryte w sąsiedztwie grobu ślady bliżej nieokreślonych obrzędów pogrzebowych w postaci rozbitych naczyń i resztek ognisk. Jest prawdopodobne, że pochowano w nich przedstawicieli lokalnych elit władzy przybyłych do Sandomierza po jego przyłączeniu do państwa piastowskiego w końcu X wieku. Możliwe, że przynajmniej osobnik pochowany w grobie komorowym był obcego pochodzenia, tzn. nie wywodził się z terenów Polski, może nie był nawet Słowianinem. Czy tak było rzeczywiście, być może odpowiedzi dostarczą planowane badania genetyczne szczątków kostnych. Tym niemniej już obecnie można stwierdzić, że odkrycia te rzucają nowe światło na początki Sandomierza i należą do najważniejszych, jakie miały miejsce w ostatnich latach. Przede wszystkim wydaje się, że mamy konkretny dowód na udział „obcych” w powstaniu wczesnośredniowiecznego Sandomierza, do tej pory sugerowany jedynie na podstawie pojawienia się na przełomie X i XI wieku pewnych nowych trendów w wytwórczości ceramiki. Szczególnie interesujący wydaje się zwłaszcza grób komorowy, jako że ta forma grobów na terenach wchodzących w skład monarchii piastowskiej w X i XI wieku przypisywana jest bądź bezpośrednio przybyszom ze Skandynawii bądź Waregom ruskim pozostającym na usługach (służbie) u pierwszych Piastów, bądź lokalnym elitom słowiańskim naśladującym obce wzorce.

Fot. Monika Bajka

Zapraszamy także do Galerii na relację z tegorocznych badań archeologicznych na tzw. Wzgórzu Staromiejskim w Sandomierzu.

    Aktualności