Tradycje Zakładu i kształcenia informatycznego

Computare necesse est -
vivere non est necesse
 
Początki

  Zakład Informatyki został powołany do życia 1 września 1965 r. pod nazwą Zakładu Metod Numerycznych, którą zmieniono na obecną w dniu 25 marca 1997 r. Jego organizację poprzedził przydział dla UMCS komputera I generacji (na lampach elektronowych), polskiej produkcji, o nazwie UMC-1, uruchomionego w adaptowanym na ten cel baraku w czerwcu 1965 r. Był to komputer osiągający wydajność średnio... 100 operacji arytmetycznych na sekundę, czytający dane z dalekopisu lub taśmy papierowej dziurkowanej z szybkością 6-15 znaków na sekundę, z arytmometrem pracującym bez operacji zmiennoprzecinkowych. Zakład powstał w obrębie Katedry Analizy Matematycznej, a pełnienie obowiązków kierownika powierzono dr Światomirowi Ząbkowi, który właśnie zakończył staż w pierwszej w Polsce placówce uniwersyteckiej wyposażonej w komputer - Katedrze Metod Numerycznych Uniwersytetu Wrocławskiego. W następstwie przydziału komputera, Ministerstwo zleciło uczelni zorganizowanie na kierunku matematyki studiów w specjalności "metody numeryczne", do tego czasu istniejącej tylko we Wrocławiu - specjalność ta zaczęła funkcjonować w roku akademickim 1965/66, począwszy od III r. studiów (4,5-letnich), obejmując od razu dwa roczniki (III i IV), z których rekrutował się późniejszy trzon kadry dydaktycznej i technicznej Zakładu. Absolwenci tej specjalności byli pionierami w zakresie informatyzacji kraju. Od początku swego istnienia Zakład zaczął też funkcjonować w roli uczelnianego centrum informatycznego. Wykonując tę funkcję, Zakład zrealizował wiele obliczeń naukowo-technicznych dla całego lubelskiego środowiska naukowego, a także przeszkolił wielu pracowników nauki i gospodarki w zakresie stosowania metod komputerowych.W czerwcu 1966 Zakład otrzymał komputer generacji "1,1", również produkcji polskiej (ELWRO), typu Odra 1013, wykonujący już średnio 1000 operacji arytmetycznych (także zmiennoprzecinkowych) na sekundę. Pracownicy i studenci programowali na niej obliczenia numeryczne nadal głównie w języku wewnętrznym lub w prymitywnym autokodzie "MOST" (dopiero po pewnym czasie w Zakładzie opracowano wydajny kompilator języka algorytmicznego FALA-69, pozwalający w pełni wykorzystać możliwości tej maszyny). W roku 1967 po raz pierwszy zastosowano komputer do wsparcia prac administracyjnych (dotąd używano go tylko w obliczeniach naukowo-technicznych), a mianowicie do przetwarzania danych związanych z pracą komisji przyjęć na I rok studiów. W roku 1968/69 zorganizowane zostało po raz pierwszy Studenckie Koło Naukowe Informatyków.

Lata 70. i 80.

Rok akademicki 1970/71 był pierwszym rokiem działalności Instytutu Matematyki, w którego skład wszedł również Zakład Metod Numerycznych, nadal kierowany przez doc. dr Światomira Ząbka. W r. 1971/72 odbyła się w Zakładzie pierwsza obrona pracy doktorskiej (dr Grażyna Hobot; promotor: prof. Adam Bielecki). W tymże roku Zakład otrzymał nowy komputer - maszynę II generacji Odra 1204. Jej programowanie odbywało się na bazie języka ALGOL 1204. Stanowiło to nową jakość nie tylko w szkoleniu studentów - także zakres zastosowań zdecydowanie wzbogacił się o przetwarzanie informacji nienumerycznej. Opracowano zalążek dziś funkcjonującego systemu ALMISTOR wspierającego administrację uczelni oparty o nowoczesną koncepcję komputerowej zintegrowanej bazy danych. Ta sama koncepcja legła u podstaw systemu FOLBAS - bazy danych tekstów źródłowych pieśni ludowej dla opracowania słownika polskiego folkloru (Zakład Języka Polskiego, zespół ówczesnego docenta J. Bartmińskiego). System ten, przenoszony na kolejne komputery i rozbudowywany, funkcjonuje do dziś w lokalnej sieci komputerowej UMCS. W związku z reorganizacją w roku 1973 studiów matematycznych (na 5-letnie), specjalność "metody numeryczne" zmieniła nazwę na "metody numeryczne i programowanie", a wyodrębnienie tej specjalności nastąpiło już od II r. studiów. Umożliwiło to pogłębienie i nadanie bardziej informatycznego charakteru studiom na tej specjalności, która wykształciła pokaźny zastęp profesjonalnych informatyków i nauczycieli informatyki. W roku 1975/76 pracownicy Zakładu - po raz pierwszy w Lublinie - poprowadzili eksperymentalne lekcje z informatyki w II LO im. J. Zamoyskiego. Początek roku 1978 zaznaczył się w dziejach Zakładu instalacją nowoczesnego (jak na te lata) komputera III generacji typu R-32, akceptującego oprogramowanie komputerów IBM/360, a osiągającego wydajność rzędu 300000 operacji na sekundę. Komputer ten pracował do r. 1991, stanowiąc podstawę do dydaktyki, komputeryzacji prac badawczych i informatycznego wsparcia administracji uczelni (rozwijano system informatyczny ALMISTOR), a także nieustających prac rozwojowych w zakresie sprzętu i metodyki użytkowania komputerów (komputer został m.in. wzbogacony o lokalną sieć terminali Mera 7910, umożliwiającą równoczesny, zdalny dostęp wielu użytkownikom). Zainstalowanie tego - na owe czasy potężnego - systemu cyfrowego pociągnęło za sobą konieczność organizacyjnego wyodrębnienia uczelnianego ośrodka informatycznego: powołano w r. 1979 w obrębie Zakładu "Zespół Informatycznej Obsługi UMCS" pod kierownictwem mgr Zbigniewa Skorzyńskiego, będącego od początku istnienia Zakładu jego głównym specjalistą-elektronikiem i spiritus movens rozwoju techniki komputerowej na UMCS. Pierwsza dydaktyczna pracownia mikrokomputerowa na UMCS powstała w Zakładzie Metod Numerycznych w roku akademickim 1986/87; wyposażono ją w mikrokomputery ZX-Spectrum. Dziś Zakład dysponuje czterema pracowniami dydaktycznymi, wyposażonymi w najnowsze komputery klasy Pentium; stanowią one sprzętową podstawę nauczania elementów informatyki, programowania w wielu językach komputerowych, oraz różnorodnych zastosowań metod i środków informatyki.

Lata 90. i współczesne
 
W 1990 r. zakupiono system cyfrowy IBM 4381 - następcę dla systemu R-32. Jego zainstalowanie pozwoliło na dokonanie kroku naprzód - na stworzenie podstaw LASK - Lubelskiej Akademickiej Sieci Komputerowej. Sieć ta, która wkrótce pozwoliła połączyć mikrokomputery zainstalowane w poszczególnych pracowniach naukowych lubelskich wyższych uczelni z Krajową Akademicką Siecią Komputerową KASK, została też przyłączona do międzynarodowej akademickiej sieci EARN, a poprzez nią - do Internetu. Pozwoliło to na uruchomienie całej gamy usług internetowych. Sieć LASK stanowiła zalążek dzisiejszej lubelskiej metropolitalnej sieci komputerowej LUBMAN. Jej głównym projektantem i realizatorem był mgr Zbigniew Skorzyński. W roku 1996, w zreformowanym systemie kształcenia na kierunku matematycznym, miejsce specjalności "metody numeryczne i programowanie" zajęła specjalność "informatyczna", oferująca znacznie większy wolumen (ponad 50% wszystkich zajęć) treści ściśle informatycznych. Utworzenie jej było pierwszym krokiem do otwarcia nowego kierunku studiów: Informatyki. Kierunek ten UMCS zaczyna prowadzić od roku akademickiego 2000/2001. Naturalną konsekwencją tych kroków było przemianowanie Zakładu w 1997 roku na Zakład Informatyki. Pierwszy rok studiów na kierunku Informatyka rozpoczęło w październiku 2000 r. 72 studentów studiów dziennych i 53 studentów studiów wieczorowych - wybranych spośród ponad tysiąca kandydatów, którzy przystąpili do egzaminu wstępnego. Otwarcie nowego kierunku studiów pociągnęło za sobą zmianę nazwy wydziału od 1.10.2001 na Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki. Zakład nie zaniechał prowadzenia specjalności informatycznej na kierunku matematycznym, a oprócz tego prowadzi zajęcia na licencjackich studiach wieczorowych informatyki w kolegium UMCS w Biłgoraju. Prowadzi też zajęcia na innych specjalnościach matematyki dziennej i zaocznej, a także na studiach podyplomowych, w tym - na prowadzonym przez siebie Studium Podyplomowym "Informatyka w Szkole", zorganizowanym w roku 1990.

Z dniem 1 września 2005 na Wydziale swoją działalność rozpoczął Instytut Informatyki.

Profil naukowy

 W okresie istnienia Zakładu Metod Numerycznych jego pracownicy naukowo-dydaktyczni uzyskali (na UMCS i na innych uczelniach) 10 stopni doktora i 2 stopnie doktora habilitowanego. Wkrótce spodziewane są następne - pierwsze już w Zakładzie Informatyki - habilitacje.
W Zakładzie uprawiane są przede wszystkim dyscypliny matematyczne, związane z zastosowaniem komputerów. W przeszłości były to jedynie problemy z zakresu analizy numerycznej: problematyka przybliżania funkcji była domeną grupy dr hab. Ryszarda Smarzewskiego (obecnie profesora KUL), a dr hab. Stanisław Grzegórski (obecnie profesor Politechniki Lubelskiej) prowadził badania z zakresu teorii optymalizacji. Inni pracownicy zajmowali się metodami numerycznymi rozwiązywania równań funkcyjnych (różniczkowych i całkowych) i ich zastosowaniami.
  Współcześnie główny nacisk kładziony jest na badania bądź ściśle informatyczne, bądź bardzo z teoretycznymi zagadnieniami informatyki powiązane: np. badania dotyczące organizacji obliczeń na komputerach wieloprocesorowych (tzw. algorytmy obliczeń równoległych) - prowadzi je dr Przemysław Stpiczyński; pod kierunkiem prof. dr hab. Zdzisława Grodzkiego z Politechniki Lubelskiej prowadzone są przez dr. Jerzego Myckę i kilku młodszych pracowników badania z zakresu lingwistyki matematycznej i teorii algorytmów Markowa. Dr Halina Bielak ma już duży i ciekawy publikowany dorobek z zakresu teorii grafów. Doc. dr Światomir Ząbek zajmuje się problemami technologii programowania oraz struktur danych (w tym baz danych) i ich praktycznych zastosowań w systemach informacyjnych. Pod jego kierunkiem m.in. zespół programistów Zakładu opracował i wdrożył nową generację systemu ALMISTOR, wspierającego pracę Dziekanatów (w tym - unikalny w kraju - moduł pomocy stypendialnej); inna grupa programistów opracowała system, wspierający prace Działu Spraw Osobowych i Płac.
W obrębie zainteresowań Zakładu znajduje się też problematyka dydaktyki informatyki, zarówno na poziomie uniwersyteckim, jak i szkoły średniej (prowadzony był np. eksperyment dydaktyczny w I L.O. im. St. Staszica w Lublinie).


Galeria


Wnętrze maszyny UMC-1: Pakiety procesora centralnego i fragment pamięci bębnowej

Urządzenia wejścia-wyjścia maszyny UMC-1: dalekopis RFT i czytnik mechaniczny taśmy dziurkowanej 

 Prof. Bielecki prowadzi zajęcia ze studentami "pionierskiego" rocznika "metod numerycznych" przy maszynie UMC-1 

 Absolwenci "metod numerycznych i programowania" z roku 1981: spotkanie po 15 latach w sali komputera IBM 4381 

 Doc. dr Światomir Ząbek demonstruje absolwentom z roku 1981 na spotkaniu po 15 latach wyposażenie pracowni mikrokomputerowej