Historia

Spis treści:

  1. Historia Wydziału Pedagogiki i Psychologii
  2. Historia Instytutu Pedagogiki
  3. Historia Instytutu Psychologii

Historia Wydziału Pedagogiki i Psychologii

Inicjatywa powołania nowego wydziału w UMCS skupiającego różnorodne kierunki i programy edukacji nauczycielskiej zrodziła się podczas Kolegium Rektorskiego w dniu 5 stycznia 1972 r. Formalny wniosek do Senatu UMCS w sprawie powołania nowej jednostki zgłoszono 16 listopada 1972 r. Na tym samym posiedzeniu zatwierdzona nazwę Wydziału, która funkcjonuje do dnia dzisiejszego: Wydział Pedagogiki i Psychologii. W skład nowo tworzonej struktury weszły: Wyższe Studium Nauczycielskie oraz Zakłady Pedagogiki i Psychologii funkcjonujące do tej pory w ramach Wydziału Humanistycznego. Nowy Wydział przejął również wszystkie studia magisterskie na kierunkach nauczycielskich. 

Pierwszym dziekanem Wydziału został doc. dr hab. Karol Poznański natomiast prodziekanami: doc. dr hab. Maria Cackowska oraz doc. dr hab. Leon Koj. 

W roku 1973 na Wydziale kształciło się w ramach 7 kierunków studiów magisterskich i 9 kierunków studiów zawodowych ponad 1600 słuchaczy. W tym samym roku z inicjatywy doc. dr hab. Marcelego Klimkowskiego podjęto decyzje o utworzenie studiów magisterskich w zakresie psychologii. 

W roku 1978 w strukturze Wydziału oprócz Instytutów Pedagogiki i Psychologii funkcjonował Instytut Wychowania Artystycznego. Wydział dysponował już wtedy dwoma zabytkowymi budynkami przy ul. Narutowicza 12 oraz przy Placu Litewskim 5, które zajmuje do chwili obecnej. 

W latach 1988/1989 nastąpiły zmiany organizacyjne, które doprowadziły do przekształcenia Instytutu Wychowania Artystycznego w Wydział Artystyczny natomiast kształcenie na kierunku wychowanie techniczne zostało przekazane Politechnice Lubelskiej. 

Od tego momentu w skład Wydziału wchodzą dwa Instytuty: Pedagogiki i Psychologii, w ramach których funkcjonuje 15 zakładów naukowych. Wydział posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych w dyscyplinie: pedagogika. W ciągu 35 lat działalności, mury Wydziału opuściło ponad 25 tysięcy absolwentów: licencjatów, magistrów i około 300 doktorów w zakresie pedagogiki i psychologii. 

Obecnie jest to trzeci co do wielkości wydział na UMCS, w którym na pełnym etacie zatrudnionych jest około 130 wykładowców: profesorów tytularnych, samodzielnych pracowników naukowych, doktorów oraz asystentów. Uczy się tutaj ponad 2500 studentów z Polski i zagranicy, którzy mają możliwość studiowania wybranych przedmiotów w języku obcym. W ramach programu sektorowego Erasmus realizowana jest wymiana studentów z uczelniami zagranicznymi co umożliwia wprowadzony przed kilku laty system ECTS. 

Nasi absolwenci, chętnie do nas wracają, kontynuując naukę na licznie organizowanych studiach podyplomowych (14 kierunków) także w programach wspieranych przez Komisję Europejską finansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego.


Historia Instytutu Pedagogiki

We wrześniu 1945 roku powstała Katedra Pedagogiki UMCS, funkcjonująca w ramach Sekcji Filozoficznej utworzonej na Wydziale Przyrodniczym. Funkcję kierownika Katedry pełnił prof. dr Mieczysław Ziemnowicz.

Pierwsze lata działalności Katedry (1946-1951) związane były między innymi z gromadzeniem księgozbioru. Ważną częścią jej pracy było kształcenie magistrów pedagogiki. Podejmowano się również organizowania przygotowania pedagogicznego dla studentów Wydziału Przyrodniczego. Nawiązano także współpracę ze środowiskiem lubelskich nauczycieli i Związkiem Nauczycielstwa Polskiego.

W roku 1951 Katedra została rozwiązana. Jej reaktywacja nastąpi­ła 1 października 1952 roku. Nowym kierownikiem Katedry został dr Jan Płatek. Działalność Katedry ograniczała się do prowadzenia zajęć z elementów nauk pedagogicznych na rzecz innych jednostek rozwijającej się uczelni, między innymi na Wydziale Humanistycznym, Matematyki, Fizyki i Chemii oraz Biologii i Nauk o Ziemi.

W końcu 1955 roku Katedrę Pedagogiki objął prof. dr Jan Dobrzański, pełniąc funkcję kierownika do końca lutego 1957 roku. Jego zasługą było przygotowanie warunków kadrowych i organizacyjnych koniecznych do utworzenia na Wydziale Humanistycznym studiów pedagogicznych, które zostały uruchomione 1 października 1957 roku. Na Wydziale Humanistycznym powstała Sekcja Pedagogiczna, co pozwoliło na uruchomienie specjalistycznych 5-letnich studiów pedagogicznych (stacjonarnych, niestacjonarnych i eksternistycznych).

Od 1 marca 1957 roku kierownikiem Katedry został ponownie prof. dr M. Ziemnowicz, a trzy lata później funkcji tej podjął się doc. dr Konstanty Lech i pełnił ją przez kolejne 10 lat. Powołane zostały nowe katedry: Historii Oświaty i Wychowania, której kierownikiem został prof. dr Jan Dobrzański, Psychologii Ogólnej i Rozwojowej, z kierownikiem doc. dr Józefem Reuttem i zastępcą profesora Natalią Reuttową oraz Psychologii Wychowawczej, z doc. dr Stanisławem Gerstmannem jako kierownikiem.

Kolejne istotne zmiany nastąpiły w roku 1970. Przyniosły one utworzenie na Wydziale Humanistycznym UMCS Instytutu Nauk Pedagogicznych i Filozoficznych. Na stanowisko dyrektora powołano doc. dr hab. Zdzisława Cackowskiego. W ramach nowego Instytutu funkcjonowały następujące zakłady: Pedagogiki, Psychologii, Logopedii i Filozofii. W 1970 roku rozpoczęło działalność Wyższe Studium Nauczycielskie. Jego kierownictwo powierzono doc. dr hab. Karolowi Poznańskiemu.

15 maja 1972 roku powołano do życia w ramach Wydziału Humanistycznego Instytut Pedagogiki i Psychologii. Funkcję dyrektora pełnił doc. dr Mieczysław Marczuk. 14 maja 1973 roku ukazało się zarządzenie Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego o utworzeniu na Uniwersytecie Wydziału Pedagogiki i Psychologii. Wydział powstał z Instytutu Pedagogiki i Psychologii oraz Wyższego Studium Nauczycielskiego UMCS. Pierwszym dziekanem został doc. dr hab. Karol Poznański, wcześniej związany z Wyższym Studium Nauczycielskim. Wydział został ulokowany w budynku po WSN przy ul. Narutowicza 12.

W ramach Instytutu działały następujące jednostki: Zakład Andragogiki (kierownik doc. dr Mieczysław Marczuk), Zakład Dydaktyki (kierownik doc. dr hab. Maria Cackowska), Zakład Historii Wychowania (kierownik doc. dr hab. K. Poznański), Zakład Psychopedagogiki Specjalnej (kierownik prof. dr hab. Zofia Sękowska), Zakład Teorii Wychowania (kierownik doc. dr hab. Mieczysław Łobocki).

W roku 1980 Wydział Pedagogiki i Psychologii uzyskał prawa nadawania stopni naukowych doktora nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki i psychologii. Wydział posiada uprawnienia doktoranckie i habilitacyjne w zakresie pedagogiki.

1980 roku do struktury Instytutu dołączył Zakład Pedagogiki Szkoły Wyższej. Natomiast dwa lata później do Instytutu włączona została Pracownia Technicznych Środków Nauczania. W kolejnych 13 latach nastąpiły zmiany w strukturze Instytutu. Oprócz istniejących już jednostek znalazły się: Zakład Pedagogicznego Kształcenia Nauczycieli przekształcony z Zakładu Pedagogiki Szkoły Wyższej; Zakład Pedagogiki Przedszkolnej; Zakład Psychopedagogiki Specjalnej, Zakład Teorii Upowszechniania Kultury. Lata 1990 – 2013 przyniosły zmiany w postaci nowoutworzonych zakładów.

Dyrektorzy Instytutu Pedagogiki od 1977 roku:

  • doc. dr hab. Maria Cackowska (1977-1978)
  • doc. dr hab. Bohdan Komorowski (1978-1981)
  • dr Zdzisław Bartkowicz (1981-1984)
  • doc. dr Mieczysław Marczuk (1984-1991)
  • prof. dr hab. Jan Bogusz (1991-1994)
  • doc. dr hab. Marian Ochmański (1994-1997)
  • prof. dr hab. Maria Chodkowska (1997-2000)
  • prof. dr hab. Ryszard Kucha (2000-2003)
  • prof. dr hab. Janusz Kirenko (od 2003 roku do chwili obecnej)

Historia Instytutu Psychologii

Katedra Psychologii była jednym z dziewięciu zakładów naukowych, które znalazły się w najwcześniejszej strukturze organizacyjnej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Psychologia ma więc tutaj sześćdziesięcioletnie tradycje. Katedrę tę zorganizował w ramach powstałego w 1944 roku Wydziału Przyrodniczego UMCS dr Marian Rytel, który przed wojną pracował w Uniwersytecie Jagiellońskim jako asystent profesora Władysława Heinricha. Doktor Rytel był kierownikiem Katedry Psychologii, przez kilka pierwszych miesięcy istnienia uniwersytetu. Po jego śmierci nadzór nad zakładem przejął dr Tadeusz Tomaszewski, który habilitował się w roku 1945. Tomaszewski pełnił ważne funkcje w uniwersytecie, m.in. jako członek komisji senackich oraz redaktor działu nauk filozoficznych i humanistycznych "Roczników UMCS" (rocznik ten istnieje do dzisiaj jako "Annales UMCS"). W tym czasie w katedrze zajmowano się badaniami dotyczącymi techniki pracy umysłowej, charakterologią oraz badaniami psychosocjologicznymi nad życiem więźniów w obozach koncentracyjnych.

W marcu 1946 roku zarejestrowano w Lublinie Towarzystwo Filozoficzne i Psychologiczne, które powstało z inicjatywy profesorów UMCS. Poprzez liczne posiedzenia naukowe, konferencje i odczyty oraz prelekcje publiczne towarzystwo to popularyzowało w regionie wiedzę psychologiczną. Dynamiczny rozwój Katedry Psychologii w UMCS został przerwany w roku 1949 z chwilą przeniesienia jej kierownika do Katedry Psychologii na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Katedra została zamknięta, należy jednak zauważyć, że następne lata nie były sprzyjające dla rozwoju psychologii we wszystkich wyższych uczelniach w Polsce. 

Po październiku 1956 roku pojawiły się korzystne warunki dla reorganizacji uniwersytetu. Otwarto wtedy nowy kierunek studiów - pedagogikę, co wiązało się z powołaniem nowych zakładów przewidzianych do realizacji zadań dydaktycznych i naukowych w jego ramach. Były wśród nich: Katedra Psychologii Ogólnej i Rozwojowej oraz Katedra Psychologii Wychowawczej. Kierownikiem pierwszej z nich został doc. dr Józef Reutt, drugą zaś objął na krótko doc. dr Stanisław Gerstmann (w r. 1959 przeniósł się on na Uniwersytet Łódzki gdzie zorganizował Zakład Psychologii UŁ). Uczeni ci wraz z innymi nauczycielami akademickimi z UMCS przyczynili się na nowo do uaktywnienia lubelskiego środowiska psychologów. W roku 1957 założyli Lubelski Oddział Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Po wyjeździe doc. Gerstmanna kierownikiem Zakładu Psychologii Wychowawczej została doc. dr Natalia Reuttowa. Państwo Reuttowie wypromowali wielu magistrów, a także kilkunastu doktorów; niektórzy z nich pracują na Wydziale Pedagogiki i Psychologii do dziś, co świadczy o ciągłości tradycji psychologicznej w UMCS. Aktywność naukowa Reuttów oraz podległych im pracowników obejmowała wiele zagadnień z zakresu psychologii, a ich prace dotyczyły często zagadnień nowatorskich, nieznanych dotąd rodzimej psychologii (np. badania nad wahaniem, polska adaptacja testu TAT, propagowanie idei opracowania polskiej bibliografii psychologicznej). 

W roku akademickim 1970/1971 zreformowano strukturę Wydziału Humanistycznego UMCS powołując cztery instytuty. Rok później wyodrębniono Instytut Pedagogiki i Psychologii, który w roku 1973 zyskał rangę wydziału. W jego ramach powołano dwa zakłady: Psychologii Ogólnej i Rozwojowej (kierowany przez N. Reuttową) oraz Psychologii Klinicznej (kierowany przez doc. dra Marcelego Klimkowskiego). Z inicjatywy tego ostatniego Senat UMCS wyróżnił tytułami doktora honoris causa dwóch wybitnych psychologów; byli to: prof. Aleksander R. Łuria (w roku 1974) i prof. Tadeusz Tomaszewski (w r. 1980). 

W roku 1974 otwarto stacjonarne studia psychologiczne w UMCS, które od samego początku cieszą się niesłabnącą popularnością wśród maturzystów z całej Polski. Podczas rekrutacji na rok akademicki 2005/2006 liczba kandydatów na jedno miejsce wyniosła ok. 30 osób. Jest to rekord w historii studiów psychologicznych w Polsce oraz w ogóle rekord popularności na tle innych kierunków studiów w naszym kraju. 

W dn. 1 IX 1977 utworzono Instytut Psychologii, w którym zatrudnione były 34 osoby (obecnie jest ich ponad 60). Od roku akademickiego 1998/1999 uruchomiono także równoważne studia wieczorowe oparte na planie jednolitych studiów magisterskich. Prowadzone są studia podyplomowe z zakresu: psychoprofilaktyki, diagnozy i terapii dysleksji rozwojowej oraz komunikacji społecznej. Funkcjonują także Indywidualne Studia Doktoranckie. 

Pracownicy Instytutu są autorami licznych monografii naukowych, redagują i współredagują w kraju i za granicą prace zbiorowe, publikują w najbardziej prestiżowych światowych periodykach naukowych (m.in. z tzw. listy filadelfijskiej: "Aphasiology", "Brain and Language", "Journal of Neurolinguistics", "Cahiers de Psychologie Cognitive", "Journal of the History of the Behavioral Sciences" i in.) jak również popularyzują wiedzę psychologiczną (np. w miesięczniku "Charaktery"). Wiele osób uczestniczy aktywnie w pracach lubelskiego środowiska psychologów oraz specjalistycznych towarzystw naukowych polskich i zagranicznych